Πώς το ΚΚΕ έγινε κόμμα εξουσίας

Παρά τη χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την ταραχώδη δεκαετία του '40, οκτώ δεκαετίες μετά η αριστερή ιστοριογραφία εμπλουτίζεται διαρκώς, ενώ το ενδιαφέρον του αναγνωστικού κοινού για τα θέματα αυτά παραμένει αξιοσημείωτο.

Σταυρόπουλος Λάμπρος

23 Φεβρουαρίου 2018, 10:03 Ενημερώθηκε: 25 Φεβρουαρίου 2018, 05:45

Γαβρίλης Λαμπάτος
ΚΚΕ και εξουσία (1940-1944)
Εκδόσεις Μεταίχμιο
σελ. 392, τιμή 17,70 ευρώ

  Παρά τη χρονική απόσταση που μας χωρίζει από την ταραχώδη δεκαετία του ’40, οκτώ δεκαετίες μετά η αριστερή ιστοριογραφία εμπλουτίζεται διαρκώς, ενώ το ενδιαφέρον του αναγνωστικού κοινού για τα θέματα αυτά παραμένει αξιοσημείωτο. Η κρίση, η απαξίωση του πολιτικού συστήματος, η «πρώτη φορά Αριστερά» στη διακυβέρνηση του τόπου, τα διχαστικά διλήμματα της εποχής και τα ιστορικά «απωθημένα» που ήρθαν στην επιφάνεια διαμορφώνουν το πλαίσιο-έναυσμα επαναπροσέγγισης των τραυματικών περιόδων εκείνης της δεκαετίας, αλλά και προηγούμενων με έμφαση στον Μεσοπόλεμο. Είναι ενδεικτικό ότι μεταξύ των ευπώλητων βιβλίων – σε ορισμένες περιπτώσεις περισσότερο και από λογοτεχνικά best seller της εποχής – βρίσκονται βιβλία για τον Εθνικό Διχασμό, ενώ υπάρχει ένα ευρύτερο αναγνωστικό ενδιαφέρον για τα εμφύλια πάθη και τα συγκρουσιακά θέματα που δεν απασχολούν μόνο τους ιστορικούς, αλλά και ένα τμήμα της ελληνικής κοινωνίας, το οποίο προσπαθεί μηχανιστικά να βρει συμπτώσεις και να κάνει παραλληλισμούς επιχειρώντας να δώσει απαντήσεις στο σήμερα, αντλώντας διδάγματα και εμπειρίες από το παρελθόν. Σε κάθε περίπτωση, η τάση που υπάρχει ευνοεί τον εμπλουτισμό της ιστορικής έρευνας, την αποσαφήνιση «γκρίζων ζωνών» της ιστορίας, την επανατοποθέτηση των ιστορικών επί ζητημάτων που δεν έχουν εξαντληθεί, κυρίως όμως την περαιτέρω διεύρυνση του πεδίου μελέτης των ζητημάτων που καθόρισαν την πορεία της σύγχρονης Ελλάδας.

Η δεκαετία του ’40 προσδιόρισε τη μεταπολεμική Ελλάδα και εμπνέει μέχρι σήμερα τους ιστορικούς. Η μονογραφία του ιστορικού Γαβρίλη Λαμπάτου με τίτλο «ΚΚΕ και εξουσία (1940-44)», που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μεταίχμιο (σειρά Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας), συνιστά μια μελέτη πολιτικής ιστορίας σε μια εποχή καταλυτικών κοινωνικών ανακατατάξεων «μέσα από τις άγνωστες και ορισμένες φορές σκοτεινές πλευρές της Εθνικής Αντίστασης». Το ζήτημα που αναδεικνύει ο συγγραφέας με το έργο του είναι πώς το ΚΚΕ, ενώ τις παραμονές του 1940 βρισκόταν αποδεκατισμένο οργανωτικά από τα σαρωτικά χτυπήματα που είχαν επιφέρει η μεταξική δικτατορία και ο πανούργος υφυπουργός Ασφαλείας Μανιαδάκης – και μάλιστα σε ένα περιβάλλον που προκαλούσε, λόγω των διαρκών αλλαγών πολιτικής της Κομμουνιστικής Διεθνούς (Κομιντέρν) έναντι του ναζισμού, σύγχυση στα ευρωπαϊκά κομμουνιστικά κόμματα -, κατόρθωσε να ανασυγκροτηθεί αμέσως, να εμπνεύσει και να κινητοποιήσει τον λαό οργανώνοντας την πάλη του κατά των κατακτητών μέσα από το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και ως το 1944 να καταστεί κόμμα εξουσίας, «απειλώντας να µετασχηματίσει σχεδόν ριζικά το πολιτικό σύστημα όπως αυτό είχε διαμορφωθεί τις προηγούμενες δεκαετίες».

 

Αυτό που περιγράφεται μέσα από αρχειακές πηγές και ανέκδοτες προσωπικές μαρτυρίες, χωρίς διάθεση εξιδανικεύσεων και χωρίς μια απλή εξιστόρηση των γεγονότων, είναι η κατάρρευση του παλαιού κομματικού συστήματος και η δημιουργία της νέας εξουσίας, που οφείλονταν αφενός στη διεύρυνση της πολιτικής επιρροής του ΚΚΕ και στον πρωταγωνιστικό ρόλο που διαδραμάτισε στις εξελίξεις και αφετέρου στην de facto εξουσία που άσκησε σε πολλές περιοχές της ορεινής Ελλάδας, διαμορφώνοντας εναλλακτικές δομές εξουσίας έναντι του απαξιωμένου και απονομιμοποιημένου στη συνείδηση των πολιτών κατοχικού κράτους και του κατακτητή. Αυτές οι δομές εξουσίας κυριαρχούσαν σε όλη την επικράτεια τους δύο πρώτους μήνες της Απελευθέρωσης και στην Αθήνα υπήρχε δυαδική εξουσία: οι εκπρόσωποι του παλαιού πολιτικού κόσμου και μέρος του παλαιού κρατικού μηχανισμού και από την άλλη το ΚΚΕ και ο ΕΛΑΣ που ασκούσαν εξουσία στους περισσότερους συνοικισμούς της πόλης. Η ιδιότυπη αυτή «συνύπαρξη» θα ξεκαθαρίσει με τη σύγκρουση του Δεκέμβρη 1944 και την επέμβαση των Βρετανών, η οποία «οδήγησε στην παγίωση της κυριαρχίας των παλαιών δομών εξουσίας και σε μεγάλο βαθμό εξουδετέρωσε την επαναστατική δυναμική που είχε αναπτυχθεί τους προηγούμενους μήνες στην ελληνική κοινωνία». Με την ήττα το ΚΚΕ παύει να είναι κόμμα εξουσίας. Οι πολιτικές ισορροπίες μεταβάλλονται δραματικά εις βάρος του και μεγάλο τμήμα του πληθυσμού στα αστικά κέντρα που συμπορευόταν πολιτικά με το ΕΑΜ αποστασιοποιήθηκε από αυτό, ενώ και στην ύπαιθρο η διεύρυνση της πολιτικής επιρροής του «έπαψε να υφίσταται». Δεν επρόκειτο άλλωστε για μια ευθύγραμμη πορεία προς την εξουσία, μια εξουσία που χάθηκε μέσα από μια σωρεία παλινωδιών, λαθών και αντιφάσεων που γεννούσαν εγγενείς αδυναμίες και εξωγενείς παράγοντες διεθνών ισορροπιών. Ο Γ. Λαμπάτος αποτυπώνει στο βιβλίο του την πολιτική πρακτική του ΚΚΕ τόσο στην κεντρική πολιτική σκηνή όσο και στις τοπικές κοινωνίες με τρόπο ώστε «να έρθουν στο προσκήνιο τα ίδια τα ανθρώπινα υποκείμενα (οι άνθρωποι που συμμετείχαν ενεργά στο κομμουνιστικό κίνημα της εποχής) και ο τρόπος που βίωσαν τη ριζική μεταβολή της υπάρχουσας κοινωνικής πραγματικότητας». Επίσης, φωτίζει άγνωστες ή λιγότερο γνωστές πλευρές που είχαν να κάνουν με τη στάση του ΚΚΕ έναντι των αντιπάλων του ή έναντι των προερχομένων από τις τάξεις του «αιρετικών» κομμουνιστών, ορισμένοι εκ των οποίων είχαν άδοξο τέλος. Η πολιτική ηγεμονία του ΚΚΕ «γεννούσε» και τις αντίρροπες δυνάμεις, γι’ αυτό και ο συγγραφέας αφιερώνει ξεχωριστό κεφάλαιο στις εμφύλιες συγκρούσεις στη διάρκεια της Κατοχής και ιδιαίτερα τους τελευταίους μήνες πριν από την Απελευθέρωση, ενώ αναφορικά με τις κοινωνικές αντιστάσεις και την αμφισβήτηση της ηγεμονίας των κομμουνιστών θίγει το θέμα της αριστερής βίας στα χρόνια της Κατοχής.

 «Αναμφίβολα στην κατοχική Ελλάδα ένα τμήμα του πληθυσμού ταυτίστηκε με το ΚΚΕ. Χιλιάδες νέοι άνθρωποι κυρίως ταύτισαν τη ζωή τους με την υλοποίηση των ιδεών του συγκεκριμένου κόμματος. Η πλειοψηφία όμως του πληθυσμού συμπορευόταν απλώς πολιτικά με το ΕΑΜ ή ανεχόταν τις νέες δομές εξουσίας που είχαν διαμορφωθεί», σημειώνει, εξηγώντας ότι «υπήρχε παράλληλα ένα τμήμα που εκδήλωνε ανοιχτά την αντίθεσή ή και την εχθρότητά του». Το μεθοδολογικό σχήμα που χρησιμοποιεί για να προσεγγίσει το θέμα αυτό είναι ότι υπήρχαν τέσσερις τάσεις του πληθυσμού έναντι των εαμικών δομών εξουσίας: ταύτιση, συμπόρευση, ανοχή, εχθρότητα. «Τάσεις διαρκώς μεταβαλλόμενες καθώς η ρευστότητα των πολιτικών ισορροπιών ήταν το χαρακτηριστικό της εποχής» όπως σημειώνει.

Για τον ίδιο είναι σαφές ότι δεν αρκούσαν λίγοι ένοπλοι που κινήθηκαν έγκαιρα για να οργανώσουν το αντάρτικο, αλλά υπήρξε μια κοινωνική δυναμική που πυροδοτήθηκε. Γι’ αυτό και τάσσεται κατά της ερμηνείας ότι η ανάδειξη του ΕΛΑΣ ως της ισχυρότερης ένοπλης αντάρτικης δύναμης οφείλεται στην εμφάνισή του «πριν από την εμφάνιση ανταγωνιστικού αντάρτικου σε περιοχές με ισχνή ή και ανύπαρκτη παρουσία των κατοχικών αρχών η εκκαθάριση αντίπαλων και ανεξάρτητων αντάρτικων ομάδων και άσκηση αποφασιστικού ελέγχου πάνω στους πληθυσμούς» όπως έχουν υποστηρίξει στα «Εμφύλια Πάθη» (Μεταίχμιο, 2016) οι ιστορικοί Στ. Καλύβας και Ν. Μαραντζίδης. Συντάσσεται δε με την άποψη ότι εάν δεν υπήρχε η δύναμη της ιδεολογίας θα ήταν αδύνατο μερικές χιλιάδες ενόπλων να δράσουν και να επιβιώσουν σε ένα περιβάλλον όπου γινόταν όλο και πιο αντίξοο και επικαλείται σχετικά τον Ν. Αλιβιζάτο, ο οποίος απορρίπτοντας τα ερμηνευτικά εργαλεία του λεγόμενου «αναθεωρητικού ρεύματος» της ιστορίας, χαρακτήρισε σφάλμα την «υποβάθμιση της ιδεολογίας ως κινήτρου για την πολιτική ένταξη των μαζών στην Αριστερά».

Το «ΚΚΕ» του Μεταξά

Τα πλήγματα που υπέστη το ΚΚΕ από το μεταξικό καθεστώς (1936) ήταν συντριπτικά, αφού κατόρθωσε να προσεταιριστεί στελέχη που είχαν θέσεις-κλειδιά στον παράνομο μηχανισμό του κόμματος. Ο προσεταιρισμός του Δημήτρη Κουτσογιάννη (ψευδώνυμο Δημητριάδης) είχε ως αποτέλεσμα όσα στελέχη του KKE, μετά τη φοίτησή τους στις κομματικές σχολές της Σοβιετικής Ενωσης, αποστέλλονταν από την Κομμουνιστική Διεθνή στην Ελλάδα να βρίσκονται υπό τον έλεγχο των αρχών ασφαλείας. Παράλληλα, προσεταιρίστηκε τον Μιχάλη Τυρίμο, πρώην βουλευτή του κόμματος και παλιό διευθυντή του «Ριζοσπάστη». Αυτός ήταν ο ιθύνων νους της λεγόμενης Προσωρινής Διοίκησης, η οποία θεωρούνταν από τους περισσότερους κομμουνιστές ως αυθεντική έκφραση του κόμματος. Οπως αναφέρει ο Γ. Λαμπάτος, για την τύχη όλων όσοι είχαν εμπλακεί στη συγκρότηση της Προσωρινής Διοίκησης έγραψε ο συγγραφέας Γιάννης Μαρής (ο πρώτος που ασχολήθηκε διεξοδικά με το θέμα): «Ο αστυνομικός Παξινός δολοφονήθηκε κάτω από μυστηριώδεις συνθήκες στο Πακιστάν. Ο θεωρητικός της επιχειρήσεως Μιχάλης Τυρίμος εκτελέστηκε από τον ΕΛΑΣ στην Εύβοια, όπου δρούσε ως πολιτικός επίτροπος των Ταγμάτων Ασφαλείας. Ο Κουτσογιάννης ή Δημητριάδης δολοφονήθηκε μέσα στο σπίτι του στην Αθήνα κατά την Κατοχή. Η Χρύσα Κατσίδη (της ομάδας των «Κούτβηδων») τρελάθηκε. Ο Τιμογιαννάκης ή Αρκούδος, ο Χρονόπουλος και ο Τζωρτζάτος εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς. Η Ολγα Μπακόλα ή Ασπασία σκοτώθηκε σε συμπλοκή με τα Τάγματα Ασφαλείας».

Η δομική αντίφαση του ΕΑΜ

Η δομική αντίφαση του ΕΑΜ είναι ότι σε επίπεδο πολιτικού προγράμματος η ηγεσία του KKE ήταν ανοιχτή στην προβολή ενός μετριοπαθούς πολιτικού προγράμματος ικανού να έχει απήχηση σε μεγάλα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας. Ταυτόχρονα, σε οργανωτικό επίπεδο, οι κομμουνιστές ήθελαν να διατηρούν τον απόλυτο έλεγχο. Η εμμονή των κομμουνιστών να ασκούν τον έλεγχο στις εθνικοαπελευθερωτικές οργανώσεις δημιούργησε ρωγμές σε πρωτοβουλίες που είχαν αναληφθεί σε τοπικό επίπεδο και συσπείρωναν πρόσωπα με ευρύτερη επιρροή στις τοπικές κοινωνίες. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα που αναφέρει ο Αλέκος Κουτσούκαλης (καπετάνιος του ΕΛΑΣ). Το καλοκαίρι του 1941 είχε συγκροτηθεί στην περιοχή της Αρτας η οργάνωση «Ελλάς – Ελευθερία», που συσπείρωνε μόνιμους και έφεδρους αξιωματικούς. Στόχοι της οργάνωσης ήταν να αντιμετωπιστεί το ενδεχόμενο επιστράτευσης των αξιωματικών από τις αρχές Κατοχής, να μη μετέχουν τα μέλη της στο παρακράτημα της αγροτικής παραγωγής, να υπάρχει δίκαιη κατανομή των λαϊκών συσσιτίων κ.λπ. Στην οργάνωση αυτή συνυπήρχαν τρεις παρατάξεις: οι οπαδοί του βενιζελισμού, οι οπαδοί του ΕΑΜ και οι βασιλικοί. Τον Μάρτιο του 1942, με πρωτοβουλία των ιδρυτών της που βρίσκονταν σε συνεννόηση με το ΕΑΜ Αρτας, η οργάνωση αυτή διαλύθηκε. Για τις συνέπειες της ενέργειας αυτής γράφει ο Α. Κουτσούκαλης: «Ετσι προσχώρησαν στο ΕΑΜ ορισμένοι αξιωματικοί, τα άλλα μέλη της οργάνωσης και πολλοί ανένταχτοι μόνιμοι και έφεδροι αξιωματικοί έμειναν στο κενό αναζητώντας ευκαιρία για να στεγαστούν. Και όταν εμφανίστηκε ο Ζέρβας στην περιοχή, προσχώρησαν στη στρατιωτική του οργάνωση».

Οι αποσυνάγωγοι

Στα χρόνια της Κατοχής μερικές εκατοντάδες κομμουνιστών, οι οποίοι δεν είχαν οργανικούς δεσμούς με το ΚΚΕ νωρίτερα, προσπαθούσαν να επαναδραστηριοποιηθούν πολιτικά. Οι περισσότεροι προέρχονταν από τον πολιτικό χώρο του αρχειομαρξισμού, ο οποίος από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 είχε υποστεί πολλές διασπάσεις. Αλλοι είχαν διαγραφεί από το ΚΚΕ στα χρόνια του Μεσοπολέμου. Ανάμεσά τους οι πρώην γραμματείς του κόμματος Γιάννης Κορδάτος και Θωμάς Αποστολίδης. Στους κύκλους αυτούς εμπλέκονταν ομάδες νέων κομμουνιστών οι οποίες συζητούσαν με κριτική διάθεση τις πολιτικές κατευθύνσεις που ακολουθούσε η νέα ηγετική ομάδα του κόμματος. Από τις ομάδες αυτές προέκυψαν ορισμένες πολιτικές οργανώσεις που προσπάθησαν να επηρεάσουν τις κατευθύνσεις της ηγεσίας. Οι άνθρωποι που συμμετείχαν σε αυτές τις ομάδες διακρίθηκαν αργότερα για το πνευματικό έργο και την πολιτική τους πορεία. Στη «Νέα Εποχή» μετείχαν ο Κορνήλιος Καστοριάδης, ο Γιάννης Κορδάτος, οι αδελφοί Κώστας και Βασίλης Αναστασιάδης καθώς και ο Αχιλλέας Γρηγορογιάννης, ενώ στους κύκλους της συμμετείχαν και ορισμένα στελέχη της ΟΚΝΕ (Γιώργος Λιανόπουλος, Στάθης Μεγαλοοικονόμου, Θεοδωρόπουλος).Τα μέλη της «Νέας Εποχής» θεωρούσαν ότι το ΕΑΜ δεν ανταποκρινόταν στις επαναστατικές διαθέσεις των μαζών και εμφανίζονταν ως εκπρόσωποι της επαναστατικής παράταξης του ΚΚΕ. Ο αντίλογος ήταν αμείλικτος: «Είναι όλοι-όλοι μια πεντάδα τροτσκιστών και αποστατών του κόμματός μας που αποτελούν τη «μαρξιστική» πεμπτοφαλαγγίτικη ελληνική οργάνωση που ανέλαβε να προπαγανδίσει τα συνθήματα του ξένου κατακτητή» έγραφε η «Κομμουνιστική Επιθεώρηση». Το βάρος των κατηγοριών του κόμματος εναντίον τους οδήγησε πολλούς να σιωπήσουν και να ακολουθήσουν τη «γραμμή» του, ενώ ορισμένοι είχαν τραγικό τέλος. Οπως ο Μεγαλοοικονόμου ο οποίος εκτελέστηκε από τον ΕΛΑΣ, κίνδυνο που διέτρεξε και ο Καστοριάδης.

Ομηρεία χωρίς σχέδιο και πειθαρχία

Η σύγκρουση των Δεκεμβριανών συνοδεύτηκε από την απόφαση της ηγεσίας του KKE να προχωρήσει σε συλλήψεις πολλών εκατοντάδων πολιτών ως μέσο άσκησης πίεσης στην αντίπαλη παράταξη. Ο Νίκος Ζαχαριάδης στην ομιλία του στη 12η Ολομέλεια της ΚΕ του KKE (25-27 Ιουνίου 1945) ανέφερε: «Το λάθος είναι ότι διατάχθηκε η ομηρεία χωρίς πειθαρχία και σχέδιο και έτσι εκφυλίστηκε σε εξωπολιτική πράξη. Αυτό έδειξε ότι, όπου είχαν φτάσει τα πράματα, δεν μπορούσαμε να διενεργήσουμε μια πειθαρχημένη και πολιτικά σκόπιμη ομηρεία. Γι’ αυτό δεν έπρεπε να τη διατάξουμε. Κάναμε ένα λάθος που όπλισε τον εχθρό». Ακόμα και σήμερα δεν έχει διευκρινιστεί πότε άρχισε να εφαρμόζεται το μέτρο. Σύμφωνα με τη μαρτυρία της Καίτης Ζεύγου, στελέχους του ΚΚΕ, οι συλλήψεις ξεκίνησαν το πρώτο δεκαήμερο του Δεκεμβρίου 1944. Η μαρτυρία του Λευτέρη Βουτσά (πολλά χρόνια αργότερα προσχώρησε στο ΚΚΕ εσωτερικού) για τον τρόπο πραγματοποίησης των συλλήψεων από την Πολιτοφυλακή αναφέρει ότι ο ίδιος (ήταν τότε οικονομικός υπεύθυνος του «Ριζοσπάστη») συνελήφθη από την Πολιτοφυλακή (24-25 Δεκεμβρίου ’44) γιατί σε σχετικό έλεγχο των ανδρών της βρέθηκε πάνω του ένα περίστροφο. Οδηγήθηκε γι’ αυτό στα γραφεία της Πολιτοφυλακής στο Γαλάτσι: «Ηταν το βασίλειο του καπετάν Ορέστη, του περίφημου Ορέστη της ΟΠΛΑ που ματοκύλησε την περιοχή. Με ανεβάζουν στο πάνω πάτωμα όπου ο καπετάν Ορέστης ήταν ξαπλωμένος με τις μπότες πάνω σ’ ένα κρεβάτι και με ύφος που μου θύμισε τον Αλή Πασά. Αφού διαπιστώθηκε ποιος ήμουνα, ζήτησα και μου έδωσαν έναν ελασίτη να με συνοδεύσει ως το τυπογραφείο για να μην έχω και τίποτα άλλα τέτοια συναπαντήματα».

Via

Από τον λαό των νομιμοφρόνων στο έθνος των εθνικοφρόνων

Στην Ελλάδα έχουν γραφτεί πολλά βιβλία για την αριστερή σκέψη ή για τη δήθεν αριστερή σκέψη. Τα περισσότερα από αυτά έχουν γραφτεί από αριστερούς ή από δήθεν αριστερούς. Απουσιάζουν όμως βιβλία, όπως το παρουσιαζόμενο, που με ψυχραιμία, αναλυτική διεισδυτικότητα και πλούτο στοιχείων και αναφορών περιγράφουν τη μαζική ιδεολογία του ελληνικού συντηρητικού χώρου. Σ αυτό το βιβλίο της, η Δέσποινα Ι. Παπαδημητρίου, επίκουρη καθηγήτρια στο Πάντειο -με ιδιαίτερα αξιόλογη προσφορά στον χώρο των μελετών για τη Δεξιά και την Ακρα Δεξιά, τον εθνικισμό και τη βία στην Ελλάδα, την Ευρώπη και τις ΗΠΑ- παρουσιάζει τις λεπτές αποχρώσεις και τις μεταμορφώσεις της ελληνικής συντηρητικής σκέψης από τη Μικρασιατική Καταστροφή μέχρι τη Δικτατορία των συνταγματαρχών, όπως αυτές αποτυπώνονται στις σελίδες του ελληνικού Τύπου της περιόδου.

Η Ιστορία αναλύοντας το παρελθόν δεν διδάσκει μόνο, αλλά και συνθέτει το παλίμψηστο του παρόντος. Η Ιστορία διεισδύει στο παρελθόν για να συνθέσει το παρόν. Η μελέτη της Παπαδημητρίου δεν μας γνωρίζει μόνο τις βασικές συνιστώσες της μαζικής συντηρητικής ιδεολογίας της περιόδου 1922-1967, αλλά μας προσφέρει και τη δυνατότητα να διαπιστώσουμε αναλογίες και συνέχειες στον σημερινό κόσμο της συντηρητικής ιδεολογίας. Από τη μελέτη τής Παπαδημητρίου επίσης ένας δογματικός χώρος που αυτοπροσδιορίζεται ως αριστερός μπορεί να μάθει πως η συντηρητική ιδεολογία δεν ταυτίζεται με την άρνηση της δημοκρατίας. Ο αναγνώστης αυτού του βιβλίου θα ανακαλύψει πως ιδεολογία δεν παράγει μόνον η Αριστερά, πως υπάρχουν και αλλού πορτοκαλιές που κάνουν πορτοκάλια και ο συντηρητικός χώρος καθόλου δεν έχει να ζηλέψει από τον αριστερό, όσον αφορά την παραγωγή μαζικής ιδεολογίας. Η παραγωγή συστηματικής ιδεολογίας είναι βεβαίως άλλο ζήτημα. Η Αριστερά εδώ υπερέχει, χωρίς αυτό να σημαίνει πως η Δεξιά δεν έχει και αυτή τους οργανικούς της διανοούμενους.

Η συγγραφέας, αρχικά, φροντίζει να μας περιγράψει τη μεθοδολογία βάσει της οποίας αναλύει τη συντηρητική ιδεολογία. Οι έννοιες, στον μεθοδολογικό ορίζοντα της Παπαδημητρίου, δεν αντανακλούν κάποιες σχέσεις, αλλά αποτελούν και παράγοντα αυτών των σχέσεων. Οι ιδέες αποτελούν γεγονότα, ενώ οι έννοιες είναι κοινωνικές κατασκευές που νοηματοδοτούν τα ιδεολογικά συστήματα. Ο φακός της συγγραφέως δεν εστιάζει σ αυτά τα ιδεολογικά συστήματα για να μας αποκαλύψει την αλήθεια ή το ψέμα τους. Τα ιδεολογικά συστήματα αποτελούν συλλογικά προϊόντα που ενσωματώνουν διαδεδομένες σε μεγάλο ή μικρότερο βαθμό αντιλήψεις. Οι ιδεολογίες, σύμφωνα με τη συγγραφέα, δεν αποτελούν μια κίβδηλη συνείδηση, αλλά πολιτική σκέψη η οποία αποτελεί μέρος της κοινωνικής και πολιτικής πραγματικότητας.

Στο πρώτο μέρος της μελέτης η συγγραφέας διερευνά τη σχέση του αντιβενιζελισμού προς τη βενιζελική παράταξη μέσα από την ανάλυση της σχέσης έθνους και λαού. Ο αντιβενιζελικός τύπος μετά τον Α Παγκόσμιο Πόλεμο αρθρώνεται γύρω από αυτό που αποκαλείται λαϊκός αντιβενιζελισμός. Η έννοια του λαού είναι κυρίαρχη στον αντιβενιζελικό λόγο του Μεσοπολέμου και έρχεται να υποκαταστήσει την έννοια του «έθνους» που είχε οικειοποιηθεί η βενιζελική παράταξη. Ο αντιβενιζελικός λαός είναι ο «λαός των νομιμοφρόνων». Η νομιφροσύνη αποκτά περιεχόμενο συνδέοντας τον λαό με τον θρόνο και την τήρηση του Συντάγματος.

Συστατικό στοιχείο της ιδεολογίας του «νομιμόφρονος λαού» είναι η υποκατάσταση της πολιτικής από την ηθική στάση. Η πολιτική συντηρητική στάση χαρακτηρίζεται από φόβο έναντι των ανατροπών, από πίστη στο μετρημένο, στην αρμονία, στην ενότητα, στο αιώνιο, στο αμετάβλητο, στο απόλυτο, στην αντίθεση της ψυχής με την ύλη, αλλά κυρίως από την πίστη πως για τα δεινά της κοινωνίας φταίνε τα ίδια τα άτομα, η βελτίωση των οποίων αποτελεί το μόνο φάρμακο για την πρόοδο της κοινωνίας. Είναι αυτή η ίδια στάση που κυριαρχεί σήμερα σε μεγάλα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας.

Η Παπαδημητρίου θεωρεί πως στην περίοδο του Μεσοπολέμου ο συντηρητισμός επικοινωνεί άμεσα με τον λαϊκισμό. Η συγγραφέας πολύ ορθά σημειώνει πως τα λαϊκίστικα κινήματα δεν στηρίζονται σε σταθερές οργανωτικές δομές και συγκροτημένη ιδεολογία, γι αυτό και κάλλιστα μπορούν να προσέρχονται στις «λαϊκές γιορτές» εναλλάσσοντας τα συντηρητικά με τα προοδευτικά τους κουστούμια. Ο λαϊκισμός μπορεί να φωλιάζει όχι μόνο στον ιδεολογικό κορμό των λεγόμενων προοδευτικών παρατάξεων, αλλά και σ αυτόν της συντηρητικής παράταξης. Βεβαίως, κατά τη γνώμη μας, ο λαϊκισμός, όπου και να συναντάται στην προοδευτική ή στη συντηρητική παράταξη, εκφράζει μια βαθύτατα συντηρητική στάση και μια κατά βάθος ελιτίστικη ιδεολογία.

Με την εμφάνιση του «κομμουνιστικού κινδύνου» η συγχώνευση λαϊκισμού και συντηρητισμού στον κόσμο του «λαού των νομιμοφρόνων» διολισθαίνει σταδιακά είτε προς τις ιδεολογίες του νεοσυντηρητισμού είτε προς αυτές της λεγόμενης «τρίτης κατάστασης». Η νομιμοφροσύνη από τη δεκαετία του 20 και πολύ περισσότερο μετά το 30 ενσωματώνεται στις ιδεολογίες της «τρίτης κατάστασης», στην οποία κυριαρχούν ο αντικοινοβουλευτισμός σε συνδυασμό με αντικαπιταλιστικές διαθέσεις. Με τη σειρά της, η τάση του νεοσυντηρητισμού εκφράζει ένα κίνημα ανανέωσης του πολιτικού βίου με νέα πολιτικά πρόσωπα, εξυγίανσης της δημόσιας ζωής και υπέρβασης του κομματικού διχασμού του συντηρητικού κόσμου. Στο πρώτο μισό της δεκαετίας του 30 αναδύεται η ιδέα των «πραγματικών Ελλήνων» που οδηγεί σε μια προσπάθεια άρσης της αντίθεσης βενιζελικών και αντιβενιζελικών. Η αντίθεση λαού-έθνους αντικαθίσταται από την αντίθεση των «πραγματικών Ελλήνων» προς τους υποκινούμενους από ιδεολογίες ξένες προς τον Ελληνισμό.

Στο δεύτερο μέρος της μελέτης παρακολουθούμε τη μεταμόρφωση του «νομιμόφρονος λαού» σε «έθνος των εθνικοφρόνων». Η ιδέα της εθνικοφροσύνης σηματοδοτεί τη συμφιλίωση του αστικού κόσμου, ενώ μεταπολεμικά αποκτά τη σημασία του αποκλεισμού των κομμουνιστών από το εθνικό σώμα. Μεταπολεμικά η εθνικοφροσύνη αποτελείται από δύο συνιστώσες. Η πρώτη είναι η εσωτερική συνιστώσα, η οποία βλέπει εγγεγραμμένες στον γενετικό κώδικα του έθνους τις αξίες της κλασικής αρχαιότητας, στις οποίες υποκλίνεται ο σύγχρονος ελεύθερος κόσμος. Η ιδεολογία του ελεύθερου κόσμου και ο αντικομμουνισμός αποτελούν τη δεύτερη, την εξωτερική συνιστώσα της ιδεολογίας των εθνικοφρόνων. Σ αυτό το υλικό προστίθενται τα μπαχαρικά της σλαβικής συνωμοσίας και της εξωτερικής απειλής. Σε τελική ανάλυση, η έννοια της εθνικοφροσύνης κληρονομεί από τις συντηρητικές αξίες την «ελληνικότητα», την οποία και αναβάπτισε στα ύδατα του αντιολοκληρωτισμού. Η εθνικοφροσύνη αντιτάχτηκε σε κάθε ιδεολογία που μαχόταν τις παραδοσιακές αξίες της Ελλάδας, αλλά ταυτοχρόνως ταυτίστηκε με τις αρχές του ελεύθερου δυτικού κόσμου.

Οι δύο πλευρές της εθνικοφροσύνης, ως έννοιας ταυτισμένης με την ιδεολογία του ελεύθερου κόσμου και ως έννοιας που παραπέμπει άμεσα στις παραδοσιακές ελληνικές αξίες, δεν ταυτίζονται με τον εθνικισμό. Ο εθνικισμός δεν θα μπορούσε να εκφράσει την ιδεολογία της ελληνικότητας και ταυτόχρονα να συμπλεύσει με τις αξίες του «ελεύθερου κόσμου». Αυτόν τον ρόλο μπορούσε να αναλάβει μόνον η ιδεολογία της εθνικοφροσύνης. Η ανάλυση της αντινομίας εθνικοφροσύνης-εθνικισμού δεν θα μπορούσε να παραγνωρίσει τη σημασία της σχέσης της Δεξιάς ιδεολογίας με τον φιλελεύθερο αντικομμουνισμό και «πατριωτισμό» του Κέντρου.

Σήμερα, με την κατάρρευση της «κομμουνιστικής απειλής» ανοίγει ο ασκός του εθνικισμού. Δεν είναι τυχαίο πως στη σημερινή ελληνική πολιτική πραγματικότητα γύρω από τη γύρη του εθνικισμού συγκεντρώνονται μέλισσες από πολλά και διαφορετικά μελίσσια, όπως είναι αυτά της Ακρας Δεξιάς, του παραδοσιακού Κέντρου, αλλά και «αριστερών» που ο συνεκτικός ιστός τους είναι ο αντιαμερικανισμός και η ιδεολογία της αντινεωτερικότητας.

Μελέτες όπως η παρουσιαζόμενη δεν προσφέρουν μόνο ιστορικά και επιστημονικά δεδομένα, αλλά είναι σε θέση να λειτουργήσουν και ως αποκωδικοποιητές των σημερινών πολιτικών εγκάρσιων συστημάτων επικοινωνίας, αλλά και διαχωρισμών. Η συνάρθρωση των ιδεολογιών με τις ταξικές αναφορές τους συνοδεύει τις αναλύσεις του βιβλίου, χωρίς όμως να αποτελεί και οργανικό τμήμα του. Πιστεύουμε πως αυτή η συνάρθρωση θα αύξανε την -ούτως ή άλλως σημαντική- αξία αυτής της μελέτης.


ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΙΑΚΑΝΤΑΡΗΣ

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ - 29/12/2006

Via

Η Ελλάδα και η οικονομική κρίση του Μεσοπολέμου

Στο τελευταίο τέταρτο του 20ού αιώνα ήταν πολλοί εκείνοι που, με βάση τις επιδόσεις και τους δείκτες, περίμεναν την κατάρρευση του ελληνικού οικονομικού οικοδομήματος. Θα ήταν όμως λιγότερο ανήσυχοι, αν ήξεραν ότι η Ελλάδα τα κατάφερε σε πολύ πιο αντίξοες συνθήκες ή, μάλλον, στην πλέον δύσκολη, εκείνη της μεγάλης κρίσης, του κραχ, του Μεσοπολέμου. Λες και την κατάλληλη στιγμή εμφανίζεται ο «θεός της Ελλάδας», αλλά στη συνέχεια συνηθίζει να μας εγκαταλείπει και χάνεται. Αυτόν το θεό μού δίνει την εντύπωση ότι ψάχνει να βρει ο συγγραφέας στην ενδιαφέρουσα πραγματεία του. Για να το πετύχει, ξεδιπλώνει όλες τις πτυχές του προβλήματος και, ύστερα από ενδελεχή αρχειακή μελέτη τραπεζικών εκθέσεων, εκδόσεων οργανισμών και ιδρυμάτων, αλλά και του οικονομικού Τύπου και εφημερίδων της εποχής, φέρνει στο φως πλούτο πληροφοριών, προσκομίζοντας άφθονο και δυσεύρετο πρωτογενές υλικό. Καταπώς λέγει ο ίδιος, θέλει να προσεγγίσει το θέμα εφαρμόζοντας τη συμβουλή του Νίκου Σβορώνου προς τους ιστορικούς: Να πάψουν να θεωρούν τον «ξένο δάκτυλο» πανάκεια για την ερμηνεία όλων των δεινών μας, και αντ αυτού να εμβαθύνουν στο θέμα της αλληλεπίδρασης των εγχώριων πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών δυνάμεων.

Κατά την πραγμάτευση του θέματος, ο Μαζάουερ αναφέρεται αρχικά στην κληρονομιά των πολέμων 1912-1922 και στις επελθούσες εδαφικές και δημογραφικές μεταβολές, καθώς και στις τάσεις που επικρατούσαν στο δίπολο: γεωργία - βιομηχανία, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στο θέμα της αγροτικής μεταρρύθμισης, δηλαδή της απαλλοτρίωσης των τσιφλικιών για την αποκατάσταση των ακτημόνων γεωργών, μετά την ψήφιση του νόμου 1072 του 1917, που αποτελεί το τολμηρότερο νομοθέτημα της νεότερης Ελλάδας. Στη συνέχεια, σχολιάζει την κρίση κατά την περίοδο αιχμής 1929-1932, με την εμπορική στασιμότητα και την πολιτική οικονομία του καπνού, από τη μια μεριά, και τη μάχη της δραχμής και τον «κανόνα του χρυσού», από την άλλη. Περαιτέρω, ο συγγραφέας αναφέρεται στην ανταπόκριση του κράτους στην κρίση την περίοδο 1932-1936, με την υποτίμηση και τη στάση πληρωμών, το νέο εμπορικό καθεστώς και την ανάκαμψη της γεωργίας και της βιομηχανίας. Τέλος, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στις οικονομικές όψεις της πολιτικής κατάρρευσης οδεύοντας προς τη δικτατορία του Μεταξά.

Ο Μαρκ Μαζάουερ, καθηγητής της Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, που δίδαξε και στα Πανεπιστήμια Σάσεξ και Πρίνστον, αναφέρει ότι το βιβλίο του προέρχεται από τη διδακτορική του διατριβή στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης (1987) με τίτλο: «Towards autarchy: The recovery from crisis in Greece: 1929-36» («Προς την Αυταρχία: Η ανάκαμψη από την κρίση στην Ελλάδα: 1929-1936»). Αν, όπου Autarchy (αυταρχία) έβαζε κανείς την ομόηχη της λέξη στην αγγλική: Autarky (αυτάρκεια), δεν νομίζω ότι θα αφίστατο από την πραγματικότητα, μια και η αυτάρκεια αποτελεί κεντρική συνιστώσα ή, καλύτερα, κομβικό σημείο στην ανάπτυξη του θέματος.

Μάλιστα το θέμα της αυτάρκειας αποτέλεσε κύριο σημείο τριβής μεταξύ των φιλελευθέρων Βενιζελικών (υπέρ) και των συντηρητικών Λαϊκών (κατά). Ο Μαζάουερ, επιχειρηματολογώντας, εξηγεί «πώς» και «γιατί» η Ελλάδα αναγκάστηκε, λόγω της κρίσης, να πάψει να στηρίζεται στις αγροτικές εξαγωγές, στα εμβάσματα και στα δάνεια και να στραφεί σε μια πολιτική αυτάρκους ανάπτυξης θεμελιωμένη σε εγχώριους πόρους. Παρατηρήθηκε τότε, σύμφωνα με το ρητό «ουδέν κακόν αμιγές καλού», ότι η κατάρρευση της διεθνούς οικονομίας έφερε την Ελλάδα σε θέση μικρότερης οικονομικής εξάρτησης από τον έξω κόσμο, συγκριτικά με ό,τι ίσχυε πριν.

Παρ όλα αυτά, δεν απέφυγε τη δικτατορία, αλλά αυτό δεν οφειλόταν τόσο σε οικονομικά αίτια, αλλά, όπως λέει και ο συγγραφέας, ο τότε κοινοβουλευτισμός δεν κατόρθωσε να προσαρμοστεί στις ανάγκες της ελληνικής κοινωνίας, αφήνοντάς τη διαιρεμένη και απαισιόδοξη.

Ο συγγραφέας στο βιβλίο του επιχειρεί μία πολυπαραγοντική ανάλυση στο ζήτημα της αυτάρκειας της χώρας και μεταξύ γεωργίας και βιομηχανίας δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στο θέμα της γεωργίας. Ούτως ή άλλως, δεν υπάρχει γεωργική δραστηριότητα στερούμενη του στοιχείου της οικονομικότητας. Επιπλέον, μέσα στον ορυμαγδό από τον απόηχο της Μικρασιατικής Καταστροφής και το κραχ, σε μια χώρα με κυρίαρχο το γεωργικό χαρακτήρα, σαν σχήμα οξύμωρο, παρατηρείται έντονη δημιουργική δραστηριότητα στον γεωργικό τομέα. Σε συνέχεια της ίδρυσης ξεχωριστού υπουργείου Γεωργίας το 1917, της Ανωτάτης Γεωπονικής Σχολής Αθηνών το 1920, ιδρύονται Αγροτική Τράπεζα Ελλάδος (ΑΤΕ) το 1929, ερευνητικά ιδρύματα, συνεταιρισμοί, οργανισμοί συγκέντρωσης και διαχείρισης γεωργικών προϊόντων, εκτελούνται μεγάλα εγγειοβελτιωτικά έργα με επέκταση της μηχανικής καλλιέργειας, λύνεται το χρονίζον αγροτικό ζήτημα με τη διανομή της γης και την αποκατάσταση των ακτημόνων και προσφύγων και τίθενται οι βάσεις για την αντιμετώπιση του σιτικού.

Είναι ακριβώς αυτό το τελευταίο, το «σιτικό», η «σιτάρκεια», δηλαδή η αυτάρκεια της χώρας σε στάρι, που αναδεικνύει ως ένα από τα κορυφαία θέματα στο βιβλίο του ο Μαζάουερ. Κι επειδή είναι μελετητής οξυδερκής, κατανοεί ότι, ενώ η επιλογή της σιτάρκειας ως στόχου είναι πράξη πολιτική, η επίτευξη του στόχου αυτού είναι διαδικασία κυρίως τεχνική, διότι πλην της απόδοσης νέων εκτάσεων στη σιτοκαλλιέργεια εις βάρος άλλων καλιεργειών, αναγκαιούσε και την εξεύρεση νέων, πιο αποδοτικών ποικιλιών σταριού. Ετσι, ο Μαζάουερ φωτίζει το debate μεταξύ δύο παρατάξεων γνωστών γεωπόνων της εποχής, οδηγούμενων από τον Ιωάννη Παπαδάκη και Γεώργιο Κυριακό, οι οποίοι τοποθετήθηκαν «υπέρ» και «κατά» της σιτάρκειας, αντίστοιχα.

Ομως, ο Μαζάουερ, κατά τη γνώμη μου, υπερέβη τα εσκαμμένα όταν, σχολιάζοντας τη σύνθεση της κυβέρνησης δικτατορίας Μεταξά, αξιολογεί τεχνικά τον Κυριακό, κρίνοντας ότι: «Ο Γεώργιος Κυριακός, ένας μάλλον μέτριος και συντηρητικός γεωπόνος, διορίστηκε υπουργός Γεωργίας, με σύμβουλο τον παρισινής παιδείας νεαρό πανεπιστημιακό καθηγητή Μπάμπη Αλιβιζάτο». Ενόμισα αρχικά ότι η λέξη «μέτριος» επρόκειτο περί μεταφραστικού λάθους. Ετσι, ανέτρεξα στο αγγλικό πρωτότυπο, για να διαπιστώσω ότι, με τη λέξη undistinguished, ο γεωπόνος Γεώργιος Κυριακός αδικείται και από τους δύο, συγγραφέα και μεταφραστή. Ο Κυριακός ήταν ιδιαίτερα διακεκριμένος γεωπόνος. Οχι μόνο επειδή ήταν από το 1943 τακτικό μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, αλλά γιατί υπήρξε ακάματος εργάτης της γεωπονίας με έξοχη συμβολή στην ανάπτυξη της γεωργίας και της κτηνοτροφίας της χώρας μας.

Το ότι αντετέθη στον Παπαδάκη στο θέμα της σιτάρκειας, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η επιχειρηματολογία του ήταν ανερμάτιστη και εστερείτο βάσεως. Απλώς πίστευε ότι η μονοκαλλιέργεια του σίτου θα ήταν εις βάρος των εξαγώγιμων προϊόντων (καπνού, σταφίδας), αλλά και της κτηνοτροφίας, με τον περιορισμό της καλλιέργειας των άλλων δημητριακών που χρησιμοποιούνται ως ζωοτροφές, όπως αραβόσιτος, κριθή κ.λπ., γεγονός που τον αδικαίωσε μερικώς με την παρατηρηθείσα υστέρηση παράλληλης ανάπτυξης της ελληνικής κτηνοτροφίας, πράγμα στο οποίο αναφέρεται ακροθιγώς στο βιβλίο του ο συγγραφέας.

Τα γεωργικά προβλήματα είναι συνήθως πολύ πιο σύνθετα από όσο κατ αρχήν νομίζουμε. Αυτό βέβαια ανεξάρτητα από το ότι, ορθά και συνετά, δόθηκε προτεραιότητα στην επίλυση του σιτικού, του μεγαλύτερου προβλήματος της γεωργικής ιστορίας του τόπου μας. Η σιτάρκεια συνιστά μείζον θέμα οικονομικής σημασίας αλλά και εθνικής στρατηγικής, που εστέφθη από επιτυχία, κάτω από τις προσπάθειες του πρωτοπόρου, επιστήμονος μεγάλου διαμετρήματος και παγκόσμιου βεληνεκούς και κύρους, Ιωάννη Παπαδάκη. Ούτε η συμμετοχή του Κυριακού στην κυβέρνηση Μεταξά ξενίζει ιδιαίτερα, αφού, όπως υπογραμμίζει ο Μαζάουερ: «Παρόμοιες συσπειρώσεις ειδικών και πανεπιστημιακών συναντούμε και σε άλλα αυταρχικά καθεστώτα της εποχής», γεγονός βέβαια που δεν νομιμοποιεί τη δικτατορία του 36, αλλά τη διαφοροποιεί από εκείνη του 67.

Εκείνο που θα μπορούσε κανείς να καταλογίσει ως λάθος, και μάλιστα μεγάλο λάθος, στον Γεώργιο Κυριακό, το οποίο συνέβη το 1937, ήταν ότι εσύρθη, ως υπουργός Γεωργίας, να καλύψει και να δικαιολογήσει διοικητικά τη διάλυση της ΑΓΣΑ και τη μεταφορά και ενσωμάτωσή της στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Και αυτά έγιναν γιατί δεν εξελέγη καθηγητής στην ΑΓΣΑ ο προστατευόμενος και συντοπίτης του Μεταξά από την Κεφαλονιά Μπάμπης Αλιβιζάτος, ένας πρώην σοσιαλιστής με λαμπρές νομικές, πολιτικές και οικονομικές σπουδές, που με τις μελέτες του έδωσε στήριξη στις γεωργικές μεταρρυθμίσεις, όταν αυτές εβάλλοντο από το σύνολο του Τύπου της εποχής και τους τσιφλικάδες των οποίων τα κτήματα απαλλοτριώθηκαν. Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία.

Η μετάφραση του κειμένου, ενός δύσκολου πράγματι υλικού που εμπλέκει αρκετά γνωστικά αντικείμενα, είναι άρτια, με ρέοντα λόγο. Το ότι ο Επαμεινώνδας Σ. Κυπριάδης εμφανίζεται, τόσο στο κείμενο όσο και στη βιβλιογραφία, ως Σ. Κυπριάδης, οφείλεται σε λάθος που παρεισέφρησε στο αγγλικό πρωτότυπο. Ομως, η απόδοση της ονομασίας της υπηρεσίας που διηύθυνε ο Ιωάννης Παπαδάκης στη Θεσσαλονίκη, από «Σταθμό Καλλιτερεύσεως Φυτών» (Ινστιτούτο μετά το 1931), μέσω του «Crop Improvement Centre» του αγγλικού κειμένου, σε «Κέντρο Βελτίωσης Εσοδείων» θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί. Δεν δικαιούμαστε, έστω κι αν παραμένουμε μέσα στο «πνεύμα», να παραποιούμε το «γράμμα» της ονομασίας ενός ιδρύματος, όταν μάλιστα αυτό πρόκειται για ένα ιστορικό ίδρυμα με κορυφαία συμβολή στην επίλυση του σιτικού προβλήματος της χώρας.

Ο Μαρκ Μαζάουερ έγραψε ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο. Μια σημαντική μελέτη για την Ελλάδα στην εποχή του Μεσοπολέμου. Μία σπουδαία συμβολή στην ιστοριογραφία της σύγχρονης Ελλάδας για την κατανόηση των σχέσεων των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών φαινομένων και διαδικασιών. Ακόμη μια επιτυχής επιλογή και προσφορά του ΜΙΕΤ στο αναγνωστικό κοινό. Τροφή σκέψης για όλους, κυρίως τους νέους μελετητές.


ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΖΩΙΟΠΟΥΛΟΣ (αναπληρωτής καθηγητής)

ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ - 07/02/2003

Το ζοφερό κλίμα της Κατοχής και του Εμφυλίου

Η καθημερινή ύπαρξη των ανθρώπων μέσα από επιλεγμένα διηγήματα της Ιουλίας Περσάκη

Κόσμος περιμένει στην ουρά για να αγοράσει τσιγάρα στο περίπτερο, στη συμβολή της Πανδρόσου με την πλατεία Μοναστηρακίου στα χρόνια της Κατοχής (1941-1944)

 

 

Ιουλία Περσάκη
Κατοχή και πείνα. Ιστορίες της κάθε μέρας
Επιμέλεια Karen Van Dyck, Φαίη Ζήκα.
Εκδόσεις Εστία,
σελ. 193, τιμή 18,50 ευρώ
Η Ιουλία Περσάκη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1895 και άρχισε να δημοσιεύει διηγήματα από τα είκοσι ένα της χρόνια. Συνδέθηκε με λογοτεχνικά περιοδικά όπως ο Νουμάς, ο Πυρσός και η Νέα Εστία, εντάχθηκε από πολύ νωρίς στην παράταξη των δημοτικιστών και κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1920 παρακολούθησε μαθήματα φιλολογίας και φιλοσοφίας στη Σορβόννη με τον Ιμπέρ Περνό, τον Ανρί Μπερξόν και τον Γιάννη Ψυχάρη. Επιστρέφοντας στην Αθήνα, έπιασε επαφή με τους καλλιτεχνικούς κύκλους της εποχής αλλά προτίμησε εντέλει να μονάσει στο εξοχικό της σπίτι στην Αίγινα. Πέθανε στην Αθήνα το 1980, έχοντας στο μεταξύ συγκεντρώσει το διηγηματογραφικό της έργο σε τρεις τόμους: Διηγήματα (1927), Ιστορίες της κάθε μέρας (1959) και Ανθρωποι του Σαρωνικού (1965). Από αυτούς τους τόμους άντλησαν τα διηγήματα της ανά χείρας έκδοσης η Karen Van Dyck και η Φαίη Ζήκα, συγκεντρώνοντας την προσοχή τους σε όσα έχουν ως θέμα την Κατοχή και τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια.

Το ζοφερό κλίμα της Κατοχής και του Εμφυλίου γίνεται αμέσως αισθητό στα επιλεγμένα διηγήματα, θα έλεγα όμως πως τείνει να αναλάβει τον ρόλο ενός απλώς έντονου φόντου. Κι αυτό επειδή εκείνο που απασχολεί πάνω απ' όλα τη συγγραφέα, όπως εύστοχα τονίζει στην εισαγωγή της και η Van Dyck, είναι η καθημερινή ύπαρξη των ανθρώπων: οι βασανισμοί, οι εξαναγκασμοί και οι απώλειες που θα αναγκαστούν να υπομείνουν κάτω από την μπότα των ναζί, προσπαθώντας την ίδια ώρα να βρουν λίγο ψωμί και μια σκιά απαντοχής στον τόπο που θα διαλέξει η Περσάκη ως τόπο μόνιμης διαμονής μετά την παρισινή της περίοδο.

Η Αίγινα κυριαρχεί στη δράση και στη σκηνογραφία των περισσότερων διηγημάτων της συλλογής: ένα τοπίο φτωχό και στερημένο, χτυπημένο από τα δεινά της πείνας και του πολέμου, καθρέφτης μιας κοινωνίας που βρίσκεται στα όρια της επιβίωσης, μόλις και καταφέρνοντας να εξασφαλίσει μιαν ανάσα. Παρ' όλα αυτά, τα διηγήματα της Περσάκη δεν είναι βυθισμένα στην κατάθλιψη και στο σκοτάδι. Γιατί η καθημερινότητα δεν είναι μόνο τα παιδιά που πεθαίνουν από τον υποσιτισμό, τα μαστόρια που ανεβάζουν τις τιμές για να καλύψουν τις φρικτές οικονομικές τους ανάγκες ή οι καμπάνες που χτυπούν για να θρηνήσουν κατά δεκάδες τους νεκρούς, αλλά και τα μύχια της ανθρώπινης ψυχής πέρα από καταστροφές και πολέμους: η θλίψη για τον κύκλο της ζωής που κάποια στιγμή, νωρίτερα ή αργότερα, θα κλείσει, η ερωτική προδοσία, η αγάπη για τα γηραιότερα πρόσωπα της οικογένειας, ο πόθος για τη γέννηση ενός επιπλέον παιδιού, ακόμα κι αν πρόκειται να έλθει σε ώριμη ηλικία.

Η Περσάκη γράφει αδιακόσμητα αλλά με έναν πολύ ζωντανό και χυμώδη τρόπο. Κάθε διήγημα εγγράφει στο εσωτερικό του και άλλες, μικρότερες ιστορίες, που παρεμβάλλονται στην πλοκή εξίσου ζωντανά, χωρίς να κόβουν ποτέ το κεντρικό νήμα. Το σπουδαιότερο όμως εδώ είναι η φύση: μια φύση που, παρά την εξαιρετικά διακριτική της παρουσία (καμιά περίσσια περιγραφή, ούτε ένας λυρικός τόνος), μοιάζει αναπόσπαστα δεμένη με την τύχη των ηρώων, φωτίζοντας από μέσα (κι ας αποτελεί καθαρώς εξωτερικό μέγεθος) την πορεία τους στον κόσμο. 

 

Via

ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-ΟΠΛΑ του Άγι Στίνα

ΕΑΜ - ΕΛΑΣ - ΟΠΛΑ
 
του Άγι Στίνα
 

Η "ειδική αποστολή" της εθνικής αντίστασης στο δεύτερο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό πόλεμο και η συμβολή της στη βιβλική καταστροφή που εν ψυχρώ προετοιμάζουν οι δήμιοι που κυβερνούν τους λαούς
 

εκδόσεις Διεθνής Βιβλιοθήκη

Διάβασε το βιβλίο εδώ

Το Σύνταγμα των Δωδεκανησίων

Το βιβλίο του Γ. Καραβίτη, Το Σύνταγμα των Δωδεκανησίων (Κως, 2014) σε pdf 

ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΩΝ ΧΩΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΕΛΛΑΔΑ 1941-1945

ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΩΝ ΧΩΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

ΕΛΛΑΔΑ 1941-1945

ΚΟΥΤΣΟΥΜΠΟΣ ΘΟΔΩΡΟΣ

Παρουσίαση

Στη διάρκεια της Κατοχής στην Ελλάδα αναπτύχθηκε ένα πανίσχυρο κίνημα, ένας κανονικός πόλεμος χωρικών στην ύπαιθρο, συνδυασμένος με ένα προλεταριακό κίνημα στις πόλεις - ένα κίνημα που πάλευε για την απελευθέρωση της χώρας και συγχρόνως για την κοινωνική απελευθέρωση.
Ο Δεκέμβρης του 1944 υπήρξε η κορυφαία στιγμή και συγχρόνως το σημείο καμπής της επαναστατικής διαδικασίας που πυροδότησε η φασιστική κατοχή της Ελλάδας. Ουσιαστικά ήταν η τελευταία μεγάλη ένοπλη επαναστατική δράση μαζών στην Ευρώπη στον 20ό αιώνα. Σε μια βαλκανική πρωτεύουσα, στη νοτιο-ανατολική άκρη της Ευρώπης, οι ένοπλοι εργάτες και η νεολαία με μαζικές διαδηλώσεις, οδοφράγματα και οδομαχίες ξαναζωντάνευαν το πνεύμα της Οκτωβριανής Επανάστασης του 1917. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Περιεχόμενα

Πρόλογος στη δεύτερη έκδοση
Πρόλογος στην πρώτη έκδοση
Εισαγωγή του Ευτύχη Μπιτσάκη
Μερικές σκέψεις για την Ιστορία
ΚΑΤΟΧΗ ΚΑΙ ΑΝΤΑΡΤΙΚΟ
Οι πρώτες ανταρτοομάδες βγαίνουν στο Βουνό
Το μαζικό κίνημα στις Πόλεις
Η εξέγερση της Δράμας
Οι μεγάλες απεργίες στις Πόλεις
Η ΑΝΑΔΥΟΜΕΝΗ ΝΕΑ ΕΞΟΥΣΙΑ
Οι δύο Ελλάδες
Ο διπλός χαρακτήρας του αγώνα
Δυαδική εξουσία
Οι νέοι θεσμοί - Λαϊκή αυτοδιοίκηση, λαϊκή δικαιοσύνη
Απόπειρες απαλλοτρίωσης τσιφλικιών
Πελοπόννησος
Γιαννιτσά - η γη στους αγρότες
Η καταστροφή της παλιάς εξουσίας
Η ΥΠΟΝΟΜΕΥΣΗ
Η στρατηγική του ΚΚΕ
Το χτύπημα του αντάρτικου του Έβρου
Η διάλυση των θεσμών της λαϊκής εξουσίας
Η αντίθεση στην απαλλοτρίωση των τσιφλικιών
ΤΟ ΖΕΝΙΘ ΚΑΙ ΤΟ ΝΑΔΙΡ
Η ίδρυση της ΠΕΕΑ
Η συμφωνία του Λιβάνου
Το κίνημα των φαντάρων της Μέσης Ανατολής - Η πρώτη πράξη της τραγωδίας
Οι όροι της συμφωνίας του Λιβάνου
Το πνεύμα της Τεχεράνης
Η συμφωνία της Καζέρτας
Ο ΑΔΥΝΑΤΟΣ ΣΥΜΒΙΒΑΣΜΟΣ
Αέρας γαλλικής επανάστασης και κομμούνας
Οι συμφωνίες της Μόσχας
Τα σοβιετικά αρχεία
Τα Δεκεμβριανά - Η ματωμένη Κυριακή
Η μάχη της Αθήνας
Ο αδύνατος συμβιβασμός
Η ΠΡΟΔΟΣΙΑ
Η συμφωνία της Βάρκιζας
Οι συμφωνίες της Γιάλτας
Το τέλος του Άρη
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι - ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΤΡΟΤΣΚΙΣΤΕΣ ΤΟΝ ΚΑΙΡΟ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ
Ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος δεν αποτελεί επανάληψη του πρώτου
Ρήξεις και αντιπαραθέσεις στον ελληνικό τροτσκισμό
Το ζήτημα υπεράσπισης της ΕΣΣΔ
Η θέση απέναντι στο αντάρτικο
Οι αντιθέσεις στο διεθνές τροτσκιστικό κίνημα
Άλυτα θεωρητικά ζητήματα
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ
Κριτική της Ευρωπαϊκής Γραμματείας της Τετάρτης Διεθνούς
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙΙ
Ο Γιώργος Βιτσώρης για το ΕΑΜ και τους Έλληνες τροτσκιστές
Η κριτική του Βιτσώρη στις θέσεις των Ελλήνων τροτσκιστών
Βιβλιογραφία

Λεπτομέρειες

ISBN13	9786188229501
Εκδότης	LOCOMOTIVA (ΛΟΚΟΜΟΤΙΒΑ)
Χρονολογία Έκδοσης	Δεκέμβριος 2015
Αριθμός σελίδων	242
Διαστάσεις	21x14

Βαγγέλης Τζούκας, Οι οπλαρχηγοί του ΕΔΕΣ στην Ήπειρο 1942- 44. Τοπικότητα και πολιτική ένταξη

 

 

Παρουσίαση

Το ανά χείρας βιβλίο αποτελεί επεξεργασμένη έκδοση της διδακτορικής διατριβής του συγγραφέα και αναφέρεται στην γενικότερη προβληματική γύρω από την ιστορία της ελληνικής Αντίστασης και του Εμφυλίου πολέμου που ακολούθησε. Υπό την έννοια αυτή, φιλοδοξεί να συνεισφέρει στην εκτεταμένη συζήτηση γύρω από τα χαρακτηριστικά του ένοπλου αγώνα κατά την περίοδο της Κατοχής, που έχει αναχθεί τα τελευταία έτη σε ένα από τα κεντρικά πεδία αντιπαράθεσης στην ιστοριογραφία της περιόδου.

Όπως μαρτυρά και ο τίτλος του βιβλίου, στόχος του είναι η διερεύνηση των διαδικασιών συγκρότησης των ενόπλων σωμάτων του ΕΔΕΣ στον χώρο της Ηπείρου κατά την περίοδο 1942-1944. Αποσκοπεί, από την άποψη αυτή, στην ανάδειξη της πολύπλοκης σχέσης παράδοσης και νεωτερικότητας όσον αφορά τις διαδικασίες συγκρότησης και ανάπτυξης του ελληνικού αντιστασιακού κινήματος κατά τη διάρκεια της Κατοχής. 

Πρόκειται ουσιαστικά για την εξιστόρηση της σύνθετης και αμφίπλευρης σχέσης μεταξύ του ΕΔΕΣ, μιας αστικής αντιστασιακής οργάνωσης, με καταγωγή από το βενιζελικό στρατόπεδο του Μεσοπολέμου, και του παραδοσιακού, τοπικά προσδιορισμένου, αγροτικού περιβάλλοντος, στο οποίο υποχρεώθηκε να αναπτύξει τα ένοπλα τμήματά του. Διερευνώνται λοιπόν οι διαδικασίες μέσω των οποίων συγκροτήθηκαν σε τέσσερις ορεινές περιοχές της Ηπείρου (Ξηροβούνι, Λάκκα-Σούλι, Ραδοβίζι, Τζουμέρκα) ένοπλα σώματα που στήριξαν το αντάρτικο του ΕΔΕΣ. Υπό την ηγεσία οπλαρχηγών πολλές από τις ομάδες αυτές μετέφεραν στο πεδίο των πολλαπλών πολιτικών και στρατιωτικών αντιπαραθέσεων τη δική τους κουλτούρα - αυτή του ένοπλου του ορεινού αγροτικού χώρου.

Χρησιμοποιώντας πλήθος γραπτών και προφορικών μαρτυριών, αλλά και αρχειακού υλικού, η εργασία φιλοδοξεί να αναδείξει τους σύνθετους μηχανισμούς πολιτικής κινητοποίησης των τοπικών κοινοτήτων, οι οποίοι στηρίζονται στην οικειοποίηση των παραδοσιακών δομών και πρακτικών από τις αντιστασιακές οργανώσεις και την επίδραση των τοπικών πολιτισμικών και κοινωνικών ιδιαιτεροτήτων στον τρόπο πρόσληψης και διαχείρισης των τοπικών και υπερτοπικών συγκρούσεων. Από την άλλη πλευρά αναδεικνύονται ο ρόλος των νεωτερικών ταυτοτήτων στην ανατροφοδότηση των προηγούμενων αντιθέσεων ανάμεσα στις τοπικές ένοπλες ομάδες και οι πολιτικές συνέπειες της ένταξης των οπλαρχηγών στην οργάνωση του Ναπολέοντα Ζέρβα. 

(Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Περιεχόμενα

ΑΡΚΤΙΚΟΛΕΞΑ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ΓΕΝΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΓΚΥΡΙΑΣ: ΚΑΤΟΧΗ, ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΕΜΦΥΛΙΕΣ ΔΙΑΜΑΧΕΣ ΣΤΗΝ ΗΠΕΙΡΟ. 1941-44.
Η οργάνωση της ένοπλης Αντίστασης: ΕΔΕΣ και ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην Ήπειρο
Οι εμφύλιες συγκρούσεις του 1943-44
Η περίοδος του εύθραυστου συμβιβασμού
Η σύγκρουση του Δεκεμβρίου 1944 στην Ήπειρο
ΤΑ ΕΝΟΠΛΑ ΣΩΜΑΤΑ ΤΟΥ ΞΗΡΟΒΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗΝ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ: ΛΗΣΤΕΙΑ, ΦΑΤΡΙΕΣ ΚΑΙ ΑΝΤΑΡΤΙΚΟ
Το Ξηροβούνι. Χώρος και κοινωνική οργάνωση
Η περίοδος της Κατοχής: η διείσδυση του ΕΔΕΣ στο Ξηροβούνι
Τοπικοί ανταγωνισμοί. Η περίπτωση των Γρατσουναίων
Η περίοδος του αντικομμουνισμού στην περιοχή
"Τα λυκόσκυλα" του Ξηροβουνίου: το ΕΑΜ απέναντι στο τοπικό εδεσίτικο αντάρτικο
ΤΑ ΕΝΟΠΛΑ ΣΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΚΑΣ ΣΟΥΛΙΟΥ: ΤΟΠΙΚΟΣΥΓΓΕΝΙΚΕΣ ΦΑΤΡΙΕΣ ΚΑΙ "ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΒΕΝΤΕΤΑ"
Χώρος και κοινωνική οργάνωση της Λάκκας Σουλίου
Η ένταξη της φατρίας των Κολιοδημητραίων στο εδεσίτικο αντάρτικο
Εμφύλιες διαμάχες και συμβιβασμοί (1943-44)
Διαμάχες στο εσωτερικό της οργάνωσης
Η αντίδραση του ΕΑΜ
ΟΙ ΕΝΟΠΛΕΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΔΕΣ ΣΤΟ ΡΑΔΟΒΙΖΙ
Χώρος και κοινωνική οργάνωση
Η περίοδος της Αντίστασης: οπλαρχηγοί και τοπικά δίκτυα
Οι εμφύλιες συγκρούσεις
ΤΑ ΕΝΟΠΛΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ. ΤΟ 3/40 ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΩΝ ΕΟΕΑ ΚΑΙ Η ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ ΤΟΥ ΕΔΕΣ
Κοινωνικές και οικονομικές όψεις του χώρου
Η εδραίωση της Αντίστασης
Οι εμφύλιες συγκρούσεις
ΕΠΙΛΟΓΟΣ - ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΔΕΣΙΤΙΚΟ ΑΝΤΑΡΤΙΚΟ
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ

 

Βιβλιοπαρουσίαση,  Περιοδικό Ιστορία Εικονογραφημένη, τχ. 568

 

Η ίδρυση του ΕΔΕΣ, στις 9 Σεπτεμβρίου 1941, από τον απόστρατο αρτινής καταγωγής συνταγματάρχη Ναπολέοντα Ζέρβα, τον συντοπίτη του Λεωνίδα Σπαή και τον δικηγόρο Ηλία Σταματόπουλο προηγήθηκε κατά λίγες ημέρες της αντίστοιχης του ΕΑΜ. Η οργάνωση φαινόταν να προσανατολίζεται προς την αποκατάσταση του βενιζελικού-αντιμοναρχικού στρατοπέδου υπό την ηγεσία του στρατηγού Νικολάου Πλαστήρα, ο οποίος όμως ήταν εντελώς αμέτοχος του εγχειρήματος.

 

Η εμφάνιση των πρώτων αντάρτικων ομάδων του ΕΛΑΣ στη Στερεά, τον Μάιο του 1942, υπό την ηγεσία του Άρη Βελουχιώτη, θα έρθει να επιβεβαιώσει τη ρήξη με τον κρατικό μηχανισμό, τα κατοχικά στρατεύματα και τις αντιλήψεις του προπολεμικού πολιτικού προσωπικού περί των κινδύνων του αντάρτικου. Τον Σεπτέμβριο του 1942 θα εμφανισθούν και οι πρώτες συγκροτημένες μονάδες του ΕΔΕΣ, στα ΝΑ της Άρτας. Οι μεγάλες φατριαστικές διαμάχες, που εμφανίσθηκαν κατά την περίοδο της ανόδου του Ζέρβα στο βουνό, εντάθηκαν σταδιακά, με οδυνηρές συνέπειες για την πολιτική οργάνωση του κέντρου. Ο ηγέτης του ΕΔΕΣ αδυνατούσε να ελέγξει τις αντιθέσεις αυτές, καθώς γινόταν δέκτης αντιφατικών ενημερωτικών σημειωμάτων για την κατάσταση που επικρατούσε στην Αθήνα. Αυτό που παραμένει αναμφισβήτητο είναι το γεγονός ότι ένα τμήμα των εδεσιτών αποσπάσθηκε ξεκάθαρα από τον αντιστασιακό αγώνα και προσέγγισε τον κρατικό μηχανισμό των δωσιλόγων.

 

Ο Βαγγέλης Τζούκας στο βιβλίο του –αποτελεί επεξεργασμένη έκδοση της διδακτορικής του διατριβής– αναφέρεται στη γενικότερη προβληματική γύρω από την ιστορία της ελληνικής Αντίστασης και του Εμφυλίου πολέμου που ακολούθησε. Υπό την έννοια αυτήν, φιλοδοξεί να συνεισφέρει στην εκτεταμένη συζήτηση γύρω από τα χαρακτηριστικά του ένοπλου αγώνα κατά την περίοδο της Κατοχής, που έχει αναχθεί τα τελευταία έτη σε ένα από τα κεντρικά πεδία αντιπαράθεσης στην ιστοριογραφία της περιόδου. Διερευνά τις διαδικασίες συγκρότησης των ενόπλων σωμάτων του ΕΔΕΣ στον χώρο της Ηπείρου κατά την περίοδο 1942-1944, και αποσκοπεί, από την άποψη αυτήν, στην ανάδειξη της πολύπλοκης σχέσης παράδοσης και νεωτερικότητας όσον αφορά τις διαδικασίες συγκρότησης και ανάπτυξης του ελληνικού αντιστασιακού κινήματος κατά τη διάρκεια της Κατοχής. Πρόκειται ουσιαστικά για την εξιστόρηση της σύνθετης και αμφίπλευρης σχέσης μεταξύ του ΕΔΕΣ, μιας αστικής αντιστασιακής οργάνωσης, με καταγωγή από το βενιζελικό στρατόπεδο του Μεσοπολέμου, και του παραδοσιακού, τοπικά προσδιορισμένου, αγροτικού περιβάλλοντος, στο οποίο υποχρεώθηκε να αναπτύξει τα ένοπλα τμήματά του. Ο Τζούκας διερευνά τις διαδικασίες μέσω των οποίων συγκροτήθηκαν σε τέσσερεις ορεινές περιοχές της Ηπείρου (Ξηροβούνι, Λάκκα-Σούλι, Ραδοβίζι, Τζουμέρκα) ένοπλα σώματα που στήριξαν το αντάρτικο του ΕΔΕΣ. Υπό την ηγεσία οπλαρχηγών, πολλές από τις ομάδες αυτές μετέφεραν στο πεδίο των πολλαπλών πολιτικών και στρατιωτικών αντιπαραθέσεων τη δική τους κουλτούρα – αυτήν του ένοπλου του ορεινού αγροτικού χώρου.

 

Το πλήθος γραπτών και προφορικών μαρτυριών, αλλά και αρχειακού υλικού, αναδεικνύουν τους σύνθετους μηχανισμούς πολιτικής κινητοποίησης των τοπικών κοινοτήτων, οι οποίοι στηρίζονται στην οικειοποίηση των παραδοσιακών δομών και πρακτικών από τις αντιστασιακές οργανώσεις και την επίδραση των τοπικών πολιτισμικών και κοινωνικών ιδιαιτεροτήτων στον τρόπο πρόσληψης και διαχείρισης των τοπικών και υπερτοπικών συγκρούσεων. Από την άλλη πλευρά, αναδεικνύονται ο ρόλος των νεωτερικών ταυτοτήτων στην ανατροφοδότηση των προηγούμενων αντιθέσεων ανάμεσα στις τοπικές ένοπλες ομάδες και οι πολιτικές συνέπειες της ένταξης των οπλαρχηγών στην οργάνωση του Ναπολέοντα Ζέρβα.

ΔΙΟΝΥΣΗΣ Ν. ΜΟΥΣΜΟΥΤΗΣ

 

Via

Η Εθνική Αντίσταση (1941 - 1945) του Γ. Γκορέζη

Για να διαβάσετε το βιβλίο, εδώ 

ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΣΤΡΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΞΟΡΙΑ, 1941-1944 ΟΡΓΑΝΩΣΗ, ΠΟΛΕΜΙΚΕΣ ΑΠΟΣΤΟΛΕΣ ΚΑΙ ΚΙΝΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ

του ΚΑΤΣΙΚΩΣΤΑ Α. ΔΗΜΗΤΡΗ

Εκδότης	ΑΛΦΕΙΟΣ
Χρονολογία Έκδοσης	Δεκέμβριος 2015
Αριθμός σελίδων	448

Περιεχόμενα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΕΥΑΝΘΗ ΧΑΤΖΗΒΑΣΙΛΕΙΟΥ
ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ΣΕ ΑΓΝΩΣΤΑ ΜΕΡΗ
ΑΠΟ ΤΗ ΦΑΛΑΓΓΑ ΕΛΛΗΝΩΝ ΑΙΓΥΠΤΟΥ ΣΤΗΝ ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΑΒΕΣΜΑ
Η πρώιμη απόπειρα στράτευσης του αιγυπτιακού ελληνισμού
Στον δρόμο της εξορίας. Το αποτακτικό ζήτημα και η ίδρυση του ΑΒΕΣΜΑ
Ο αγώνας συνεχίζεται
ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Η Ι Ελληνική Μηχανοκίνητη Ταξιαρχία
Απομόνωση και εντατική εκπαίδευση
Οι προσπάθειες για τη συγκρότηση και δεύτερης ταξιαρχίας
Οι στρατιωτικές φατρίες ανασυγκροτούνται
Η αποτυχία της συναινετικής τακτικής
Η ελληνοβρετανική Στρατιωτική Συμφωνία
Ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος επικεφαλής του εξόριστου Στρατού
Η ολοκλήρωση ενός κύκλου
Η ΠΟΛΕΜΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΤΗΣ Ι ΤΑΞΙΑΡΧΙΑΣ
Η εξέλιξη της στρατιωτικής κατάστασης στη βόρεια Αφρική
Η είσοδος του ελληνικού Σχηματισμού στο Θέατρο Επιχειρήσεων
Η Ταξιαρχία σε αμυντική αποστολή
Ανατροπή και καταδίωξη των δυνάμεων του Άξονα
Ανασυγκρότηση και κίνηση προς Αγκεντάμπια
Η αποχώρηση από το μέτωπο
Αποτίμηση της συμμετοχής. Αίτια και συνέπειες της αποχώρησης
Εκπαίδευση σε νέες μορφές αγώνα
Ο ΚΑΝΟΝΑΣ ΚΑΙ Η ΕΞΑΙΡΕΣΗ
Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΤΩΝ ΚΙΝΗΜΑΤΩΝ
Μαχητική ισχύς και πνεύμα μονάδας στη μετά Ελ Αλαμέιν εποχή
Η Ι ελληνική Μεραρχία
Μάρτιος 1943: Η πύρρειος νίκη της Αριστεράς
Η σωφρονιστική περιπλάνηση στον "μαγικό" κόσμο της Ανατολής
Ιούλιος 1943: Οι ισορροπίες αποκαθίστανται και ο Στρατός διαλύεται
Οι "δύο Ελλάδες" σε επαφή
Η αναδιάταξη των πολιτικών φατριών
Νηνεμία πριν από την τελική αναμέτρηση
Ο ΙΕΡΟΣ ΛΟΧΟΣ
Συγκρότηση και συμμετοχή στις επιχειρήσεις στη βόρεια Αφρική
Οι επιχειρήσεις στο Αιγαίο και η αναδιοργάνωση του Ιερού Λόχου
Η απελευθέρωση των νησιών του Αιγαίου
Η διάλυση της πρώτης ελληνικής καταδρομικής Μονάδας
Η ΛΥΣΗ ΤΟΥ ΔΡΑΜΑΤΟΣ
Η ΤΕΛΙΚΗ ΑΝΑΜΕΤΡΗΣΗ
Ήταν μια ταξιαρχία ετοιμοπόλεμη
Απρίλιος 1944: Σαν να μην πέρασε μια μέρα
Αποτίμηση της στάσης
Η αποκάλυψη των υπευθύνων στις δίκες των πρωταιτίων
Της προηγηθείσης αναδιοργάνωσης... έπεται αναδιοργάνωση
Από το Ελ Αλαμέιν στο Ρίμινι
Η ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣ ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΑΝΑΤΟΛΗ
Επάνοδος στη "νομιμότητα"
Επαναπατρισμός: προσκόμματα και προϋποθέσεις
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
ΑΡΚΤΙΚΟΛΕΞΑ - ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ
ΠΗΓΕΣ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΚΥΡΙΩΝ ΟΝΟΜΑΤΩΝ

Παρουσίαση

Η μακρά παράδοση της ανάμιξης των στρατιωτικών στα πολιτικά δρώμενα, είτε έχοντας τον πρωταγωνιστικό ρόλο είτε δρώντας παρασκηνιακά, τους είχε καταστήσει βασικό παράγοντα του κοινοβουλευτικού βίου. Από τη στιγμή που στη διάρκεια της ταραχώδους μεσοπολεμικής περιόδου δεν υπήρξε πολιτική ανατροπή χωρίς την εμπλοκή του Στρατού, οι ηγετικές του προσωπικότητες είχαν καθιερωθεί στη λαϊκή συνείδηση ως εν δυνάμει πρωθυπουργοί σε μια δύσκολη ώρα. Η εξέλιξη αυτή -η οποία έχει τις ρίζες στην "άποψη" που άρχισε να αποκτά ο Στρατός για την ορθή διακυβέρνηση της χώρας μετά το 1897, στερεώθηκε με την επικράτηση του κινήματος στο Γουδή το 1909 και θεσμοθετήθηκε με την έκρηξη του Εθνικού Διχασμού- δεν αποτύπωνε τίποτα λιγότερο από την αστάθεια και τα αδιέξοδα του πολιτικού συστήματος. Στη Μέση Ανατολή, ειδοποιός διαφορά με τις προηγούμενες περιπτώσεις ανάμιξης του Στρατού στην πολιτική αποτέλεσε η απουσία της υπόστασης του κράτους. Έως τότε, η εμπλοκή των στρατιωτικών συνίστατο στην υποστήριξη είτε ενός ανώτατου αξιωματικού είτε ενός πολιτικού φορέα. Αν το εγχείρημα τελεσφορούσε, οι πιο προβεβλημένοι αντίπαλοι αποστρατεύονταν, ενώ σε αντίθετη περίπτωση οι πρωτεργάτες της κίνησης έχαναν τη θέση τους. Τώρα, λόγω της ουσιαστικής ανυπαρξίας συγκεντρωτικού κυβερνητικού ελέγχου, ο πολιτικός ρόλος των στρατιωτικών απέκτησε ουσιαστικότερο περιεχόμενο: Για να κυριαρχήσουν επί των πολιτικών τους αντιπάλων, έπρεπε προηγουμένως να αποκτήσουν ευρεία επιρροή στο συγκροτούμενο στράτευμα. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Η Πολιτεία της 4ης Αυγούστου. Φως εις μίαν πλαστογραφημένην περίοδον της Ιστορίας μας

Κορωνάκη, Ι. Γ. (1950). H Πολιτεία της 4ης Αυγούστου, Φως εις μίαν Πλαστογραφημένην Περίοδον της Ιστορίας μας. Αθήναι, σελ. 317

Report on Experience

 

JOHN MULGAN 

by Adrian Gilbert

 
The author of this book was a New Zealander who left his home country in 1933 to study at Oxford. Considered to be a rising star in New Zealand literature, he was working at the Oxford University Press when war broke out. He joined his local country regiment, the Ox and Bucks Light Infantry, but any hope of seeing combat was dashed by a long, tedious stint in Northern Ireland.  Transferring to the Queen’s Own Regiment, he finally saw active service as a major in the Western Desert, although his battalion was almost immediately cut to pieces in the disastrous attack of Operation Braganza (29 September 1942) that preceded the main battle of Alamein.

Never a team player, Mulgan was openly critical of the military ability of his CO; he not only told him so to his face but forwarded his criticisms to higher authority. Almost inevitably he resigned from the battalion, after which he joined SOE – for which he much better suited – and was parachuted into occupied Greece. There he attempted to inspire and co-ordinate resistance against the Italians and then the Germans. After the departure of the Germans, his war concluded with him organising compensation to those Greeks who had suffered at the hands of the Axis while aiding British forces – a doleful business.

Report on Experience opens with some general observations on his life in pre-war England, complete with sweeping generalisations on the national characters of New Zealanders and the British. Although critically honest and sharp-eyed, Mulgan writes in a distanced, highly literary style that can irritate at times. Fortunately, the focus of the book becomes sharper when it moves from peace in England to the war in the desert, especially in the destruction of his battalion, his view on the failings of his superior officers and an analysis of courage and battlefield comradeship.

He is typically modest about his role in Greece, although he won an MC and was promoted to lieutenant colonel. He writes well of his time in the Greek mountains, and makes the good point that for those engaged in partisan activities the risks were relatively small: the Germans rarely ventured into the mountains, and when they did the highly mobile partisans had time to slip away to safer areas. It was the local peasants who suffered. In reprisal for any partisan attack, the Germans would burn the nearby villages to the ground, thereby condemning the old, young and the weak to winter starvation, as well as murdering their quota of those they had already taken as hostages. Mulgan became an admirer of the impoverished Greek civilians who bore the sufferings of the war with quiet fortitude, yet all the while continuing to provide food and shelter to the partisans.

This is a quiet yet important book that reveals how one individual – capable but thoughtful – reacted to the coming of war and to the war itself. Mulgan’s story has a poignant after note: having posted the manuscript of the book to his wife in New Zealand in March 1945, he committed suicide in his Cairo hotel room for reasons unknown. This new, revised edition of the book includes an illuminating foreword by Professor M. R. D. Foot, the official historian of SOE.

Frontline Books, 204 pages

Via 

Δες και εδώ

Αναμνήσεις ενός αντιήρωα 1933-1944

του Αλέξανδρου Ζαούση

 

Έτος έκδοσης: 1980

Σελίδες: 309

Το βιβλίο αυτό ξεκίνησε σαν μια προσωπική καταγραφή-αφήγηση εφηβικών και νεανικών αναμνήσεων του συγγραφέα, όπου αυτές συμπλέκονταν με επεισόδια πολιτικής βίας, ιδιαίτερα στον πόλεμο του 40 και την ξένη Κατοχή. Η μοίρα το έφερε, από εκεί που οι δραστηριότητές του ήταν περιορισμένες σε ρόλο «κομπάρσου», να ζήσει μικρές και μεγάλες περιπέτειες, καμιά φορά δραματικές. Μερικές απ αυτές έψαυσαν σημαντικά ιστορικά γεγονότα της εποχής εκείνης, και ο συγγραφέας τα περιγράφει αναλλοίωτα, όπως τα θυμάται.

Λένε πως οι άντρες μένουν πάντα παιδιά! Στ' αγορίστικα χρόνια τους, οι περισσότεροι ονειρεύονται περιπέτειες, ηρωισμούς, δόξα... Λίγοι τα γεύονται αυτά στην κατοπινή ζωή. Οι πιο πολλοί τα ξαναονειρεύονται βλέποντας, ακούγοντας, διαβάζοντας...
Υπάρχουν ήρωες που δε γνώρισαν τη δόξα, γιατί έμειναν αφανείς... Άραγε γι' αυτούς αρκεί ένα Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη?
Υπάρχουν δοξασμένοι που δεν άξιζαν τη δόξα - ποιος μπορεί να το αποδείξει?
Υπάρχουν και αυτοί που συχνά άθελά τους ζήσανε περιπέτειες δραματικές και φαιδρές και τις κράτησαν για τον εαυτό τους ή τα παιδιά τους. Είναι ίσως οι πιο πολλοί. Εδώ χωράνε και οι... αντιήρωες σαν εμένα.
Τότε γιατί δεν κράτησα τις αναμνήσεις μου για μένα και τα παιδιά μου?
Γιατί, κάθε φορά που μιλούσα γι' αυτές, συνειδητοποιούσα όλο και περισσότερο πόσο μερικές εμπειρίες μου αγγίξανε "ιστορικά" γεγονότα της χώρας μας. Και αυτό, στο τέλος, ερέθισε την πένα τη συγγραφική.
Η γενιά μου πέρασε με κομμένη την ανάσα από το μεγάλο καθαρτήριο του πολέμου του Σαράντα και της Κατοχής, της τελευταίας ακόμα πιο πολύ.
Κατοχή. Το μεγάλο σχολειό. Πόσα δεν έχουνε γραφτεί γι' αυτήν! Πολύπλοκα για τα σημερινά παιδιά, "εμπαθή και παραχαρακτικά" για μας που τα ζήσαμε, ψυχρά και "αποστειρωμένα" από τους ξένους.

Σωμερίτης, Σ. (1975). Η Μεγάλη Καμπή. Μαρτυρίες - Αναμνήσεις 1924 - 1974.

ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ, ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ (1936-1944)

του Κωνσταντίνου Α. Δημάδη 

Εκδότης	ΕΣΤΙΑ
Χρονολογία Έκδοσης	Μάιος 2004
Αριθμός σελίδων	538
Διαστάσεις	21x14

ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ
ΓΕΝΙΚΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ΣΗΜΕΙΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΚΔΟΣΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ι
Η ΕΝΔΟΑΣΤΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ Η "ΝΕΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ" ΤΟΥ 1930
1. Εισαγωγή. Το πρόβλημα της κοινωνικής συνοχής και τάξης
2. Τα "Νεοελληνικά Γράμματα" και η αναζήτηση της «εθνικής και λαϊκής παράδοσης»
3. Κοινωνία-ιστορία και παράδοση
4. Ο πολίτης και η φυλετική του συνείδηση
5. Ο «Απρίλης» και η πρώτη μορφή του "Η πριγκηπέσσα Ιζαμπώ". Ο διάλογος μύθου και ιστορίας/ παράδοσης
6. Η δεύτερη μορφή του "Η πριγκηπέσσα Ιζαμπώ" και η Κατοχή

Κεφάλαιο ΙΙ
ΤΟ ΜΕΤΑΞΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΚΑΙ Η «ΝΟΜΙΜΟΠΟΙΗΣΗ» ΕΚΠΡΟΣΩΠΩΝ ΤΗΣ "ΝΕΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ" (1937-1939)
1. Ο αστικός ιστορισμός: Η έννοια του διαλόγου μύθου και ιστορίας/ παράδοσης στο πεδίο της "νέας λογοτεχνίας"
2. Τα "Απομνημονεύματα" ως αυθεντική πηγή εθνικών/ λαϊκών αξιών
3. Το ιστορικό μυθιστόρημα και η «ψυχική πειθώ» του αναγνώστη
4. Το "χρονικό μιας πολιτείας": η αποκάλυψη της «φύσης» και του «τόπου» στη συνείδηση του «ξενιτεμένου»/«ξεριζωμένου»
5. "Η Παναγιά η Ψαροπούλα": ο «λαός» ως «εθνική κιβωτός των ελληνικών αξιών». Το τελευταίο όριο του Μυριβήλη

Κεφάλαιο ΙΙΙ
ΤΟ ΑΠΟΚΟΡΥΦΩΜΑ ΤΟΥ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ "ΝΕΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ"
1. Πόλεμος και ευθύνες
2. Το "εγώ" στην επιφάνεια. Ευθύνη και μοίρα: «Εμείς τη μοίρα μας την ονομάσαμε Ιστορία» (Λεωνής)
3. Ευθύνη και παρελθόν: προς ένα «θετικό» αντίκρισμα της ζωής (Από το "Το σταυροδρόμι" στο "Οι Μαυρόλυκοι")
4. Αναζητώντας πρότυπα: η Λιλίκα Νάκου και η ιστορική αφήγηση "Μόσχω Τζαβέλλα"
5. Το ζήτημα της απογραφής/ αξιολόγησης των εθνικών πνευματικών δυνάμεων και ο Κ. Θ. Δημαράς
6. Προσπάθειες κοινωνικής κριτικής ("Ο Κοτζάμπασης του Καστρόπυργου")

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
ΒΡΑΧΥΓΡΑΦΙΕΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ, ΜΕΛΕΤΩΝ ΚΑΙ ΕΝΤΥΠΩΝ
ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΟΝΟΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΘΕΜΑΤΩΝ
ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΣΤΑ ΑΓΓΛΙΚΑ

[Όταν ο Ελευθέριος Βενιζέλος επέστρεψε το 1928 θριαμβευτικά στην εξουσία, έθεσε δύο στόχους στην εξωτερική και εσωτερική πολιτική του: τη διασφάλιση των συνόρων, όπως αυτά διαμορφώθηκαν μετά τη Μικρασιατική καταστροφή του 1922, και τον εκσυγχρονισμό της ελληνικής οικονομίας, με τη δημιουργία μιας ισχυρής φιλελεύθερης αστικής τάξης.
Την ίδια εποχή νέοι συγγραφείς, κυριώς πεζογράφοι, επιχειρούν να διαδραματίσουν, με το έργο και την αρθρογαφία τους, πρωταγωνιστικό ρόλο στην πνευματική ζωή της χώρας. Στόχος τους είναι ο "εκσυγχρονισμός" της ελληνικής λογοτεχνίας και κυρίως της πεζογραφίας. Για πρώτη φορά στην ιστορία της νεοελληνικής λογοτεχνίας εισάγεται συστηματικά, κατά την περίοδο 1924-1936, η (μεγαλο)αστική τάξη στο ελληνικό μυθιστόρημα και αναλύονται τα χαρακτηριστικά της. Κατά την ίδια περίοδο παρατηρείται και εντυπωσιακή παραγωγή ελληνικών μυθιστορημάτων.

Ωστόσο, το 1923 η Ελλάδα εισέρχεται σε νέα περίοδο οξείας κοινωνικής κρίσης, ενώ την ίδια εποχή στην Ευρώπη ανέρχονται στην εξουσία απολυταρχικές και δικτατορικές-φασιστικές κυβερνήσεις. Οι επιπτώσεις στη λογοτεχνία και ειδικότερα στην πεζογραφία εμφανίζονται λίγους μόνο μήνες μετά την εγκαθίδρυση της μεταξικής δικτατορίας: στα χρόνια 1937-1939 διαπιστώνεται στο έργο των Έλληνων πεζογράφων της εποχής μια συνειδητή στροφή στο ιστορικό παρελθόν και στην ενδογενή παράδοση. Ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος θα αποτελέσει έναν ακόμη αποφασιστικό παράγοντα στην αλλαγή του θεματικού προσανατολισμού που θα ακολουθήσει η ελληνική πεζογραφική παραγωγή ως τη λήξη του Εμφυλίου το 1949. Για πρώτη φόρα εισάγεται τώρα στο μυθιστόρημα η περίοδος της Τουρκοκρατίας, μια περίοδος που έχει αποτελέσει ταμπού για το σύνολο της πνευματικής και καλλιτεχνικής ζωής στην Ελλάδα από την ίδρυση του κράτους το 1830. Τα περισσότερα από τα πεζογραφικά έργα της περιόδου αυτής συγκαταλέγονται σήμερα στα "κλασικά" της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνικής παραγωγής.] 

Σύγχρονη πολιτική ιστορία της Ελλάδος Ι (1936-1975) Πρώτος τόμος 1936-1944

του Σ. Β. Μαρκεζίνη

Εκδότης	ΠΑΠΥΡΟΣ
Χρονολογία Έκδοσης	Δεκέμβριος 1994
Αριθμός σελίδων	538
Διαστάσεις	24x15

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ - Η ΤΕΤΡΑΕΤΙΑ ΤΗΣ 4ης ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ
1. ΟΙ ΠΡΩΤΟΙ ΜΗΝΕΣ
2. Η ΕΠΟΜΕΝΗ ΔΙΕΤΙΑ (1937-1938)
3. ΤΑ ΠΡΟΗΓΗΘΕΝΤΑ ΤΟΥ Β΄ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ
4. ΤΟ ΚΡΙΣΙΜΟ ΕΤΟΣ (1939)
5. ΕΝ ΟΨΕΙ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΟΙΤΑΛΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ - Ο ΠΟΛΕΜΟΣ
1.ΜΕΧΡΙ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ ΤΟΥ Ι. ΜΕΤΑΞΑ
2. ΜΕΧΡΙ ΤΗΣ ΚΑΤΑΛΗΨΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
3. Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ
ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ - Η ΚΑΤΟΧΗ

1. ΟΙ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
2. Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ: ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ
3. Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ: ΔΕΥΤΕΡΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ
4. ΟΙ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

ΠΡΟΦΑΣΙΣΜΟΣ, ΕΚΦΑΣΙΣΜΟΣ, ΨΕΥΔΟΦΑΣΙΣΜΟΣ ΕΛΛΑΔΑ, ΙΤΑΛΙΑ ΚΑΙ ΙΣΠΑΝΙΑ ΣΤΟΝ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟ

του Δ. Φιλλιπή,
 

ISBN13	9789601218694
Εκδότης	UNIVERSITY STUDIO PRESS
Χρονολογία Έκδοσης	Φεβρουάριος 2010
Αριθμός σελίδων	360
Διαστάσεις	24x17
Πρόλογος	ΠΑΠΑΣΤΡΑΤΗΣ ΠΡΟΚΟΠΗΣ

ΠΡΟΛΟΓΟΣ
ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΤΟΥ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ
ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ - ΒΡΑΧΥΓΡΑΦΙΕΣ - ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ
. . .ΕΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΩΝ ΣΕΒΡΩΝ (1900-1920)
1. (ΑΝΤΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ)
ΜΕΓΑΛΗ ΙΔΕΑ ΚΑΙ MARE NOSTRUM: ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ ΕΘΝΙΚΙΣΜΩΝ
2. ΚΡΥΦΑ ΚΑΙ ΑΝΟΙΧΤΑ ΧΑΡΤΙΑ: ΜΙΑ ΜΥΣΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΙΑ ΕΠΙΣΗΜΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ
Η ΟΛΕΘΡΙΑ ΠΟΡΕΙΑ (1921-22) ΚΑΙ Η ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ (1922-32)
3. ΓΙΑ ΕΝΑ "ΝΕΟ ΔΕΞΙΟ ΚΡΑΤΟΣ": ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΟΡΕΙΑ ΣΤΗ ΡΩΜΗ
4. . . . ΓΙΑ ΜΙΑ ΘΕΣΗ ΣΤΟΝ ΗΛΙΟ: Η ΕΚΤΕΛΕΣΗ, Η ΑΝΑΣΤΟΛΗ, ΤΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΚΑΙ ΤΟ "ΠΡΟΝΟΥΝΤΣΙΑΜΕΝΤΟ"
5. ΕΞΙΤΑΛΙΣΜΟΣ-ΕΚΦΑΣΙΣΜΟΣ-ΑΦΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ: ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΚΑΙ ΣΥΝΔΙΑΛΛΑΓΗ
6. ΠΡΟ-ΦΑΣΙΣΜΟΣ Η ΨΕΥΔΟ-ΦΑΣΙΣΜΟΣ: ΕΣΤΙΕΣ, ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ, ΟΡΓΑΝΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ
ΤΑ ΤΥΜΠΑΝΑ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ (1933-1940)
7. ΝΑΥΜΑΧΙΕΣ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ: Η ΙΤΑΛΙΚΗ ΕΠΙΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΑΦΡΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΙΣΠΑΝΙΚΟΣ ΕΜΦΥΛΙΟΣ
ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ: "ΜΑΝΤΑΜ ΜΠΑΤΕΡΦΛΑΙ", HENDAYA, "ΚΑΛΥΚΟΠΟΙΕΙΟ ΚΑΙ RAAB"
ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ
-ΕΓΓΡΑΦΩΝ
-ΤΥΠΟΥ
-ΕΙΚΟΝΕΣ
-ΣΥΜΦΩΝΙΩΝ
-ΠΗΓΕΣ
Α. ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ-ΑΝΕΚΔΟΤΕΣ ΠΗΓΕΣ
Β.ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΕΙΣ-ΔΗΜΟΣΙΕΥΜΕΝΕΣ ΠΗΓΕΣ (ΒΙΒΛΙΑ, ΑΡΘΡΑ, ΔΙΑΤΡΙΒΕΣ, ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ, ΜΑΡΤΥΡΙΕΣ, ΔΙΚΤΥΑΚΟΙ ΤΟΠΟΙ)
Γ. ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ/ΠΕΡΙΟΔΙΚΑ (ΚΥΡΙΟΤΕΡΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ)
ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ

Report on Experience: A Memoir of the Allies' War

by John Mulgan 

Report on Experience is a compelling memoir written by a quietly heroic author. This brilliantly written work provides insight both into the mind of the author and the prevailing attitudes of wartime Britain and Europe. Mulgan traces the Allies path to World War II and the widespread reluctance of the population to accept the reality of hostilities. A determined man, he was appalled first by the inaction of his peers and superiors, then by the weak and unrealistic reactions to aggression. This new edition includes an introduction by M.R.D. Foot, a foreword by Mulgan s son, Richard, and materials censored in the original edition.

Via

Κωνσταντίνος Λογοθετόπουλος, Ιδού η αλήθεια (1948)

Κωνσταντίνος Λογοθετόπουλος - Ιδού η αλήθεια [1948] by basilikimetatroulou147258

Κομνηνού Πυρομάγλου, Ο Δούρειος Ίππος

Κομνηνού Πυρομάγλου - Ο Δούρειος Ίππος by Ιστορική Αλήθεια