ΕΑΜ: Το έφτιαξε η Αριστερά, το αγκάλιασε η Ελλάδα

Συντάκτης: 

Γιώργος Πετρόπουλος

 

Η μεγάλη συγκέντρωση την ημέρα της απελευθέρωσης είναι σε απόλυτη συναισθηματική αντίστιξη με τη φρικτή εικόνα των παιδιών της πείνα | Φωτό Σπ. Μελετζής

 

Το ΕΑΜ ιδρύθηκε πριν από 75 χρόνια, στις 27 Σεπτεμβρίου 1941, σε ένα σπίτι στο τέρμα της οδού Μαυρομιχάλη.

Η ιδρυτική σύσκεψη ξεκίνησε γύρω στις 8 το βράδυ με τη συμμετοχή των εκπροσώπων τεσσάρων κόμματων της Αριστεράς.

Το ΚΚΕ εκπροσώπησε ο Λευτέρης Αποστόλου, το Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας (ΣΚΕ) ο Χρήστος Χωμενίδης, την Ενωση Λαϊκής Δημοκρατίας (ΕΛΔ) ο Ηλίας Τσιριμώκος και το Αγροτικό Κόμμα Ελλάδας (ΑΚΕ) ο Απόστολος Βογιατζής.

Πριν από το ΕΑΜ είχαν ιδρυθεί δύο άλλες αντιστασιακές οργανώσεις. Στις 28 Μαΐου του 1941 δημιουργήθηκε η ΕΘΝΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ με σκοπό τη βοήθεια στον ελληνικό λαό αλλά και στα θύματα του πολέμου στις συνθήκες της Κατοχής.

Ενάμιση μήνα αργότερα, στις 16 Ιουλίου, το Εργατικό ΕΑΜ, με σκοπό να οργανώσει την πάλη του λαού για τις καθημερινές οικονομικές του διεκδικήσεις.

Με δυο λόγια, ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας ξεκίνησε από οργανώσεις που στόχευαν στη διασφάλιση της επιβίωσης του ελληνικού λαού.

Χρειάζεται επίσης να σημειωθεί ότι οι πρώτοι που είδαν την ανάγκη της οργάνωσης του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα και της συγκρότησης του ΕΑΜ ήταν οι κομμουνιστές και το κόμμα τους το ΚΚΕ.

Στην ιδρυτική σύσκεψη του ΕΑΜ εγκρίθηκε ιδρυτικό κείμενο και διάγγελμα προς τον ελληνικό λαό το οποίο κυκλοφόρησε πλατιά σε όλες τις μορφές (χειρόγραφο, πολυγραφημένο, τυπωμένο).

Στο ιδρυτικό κείμενο αναφερόταν:

«Από τους αντιπροσώπους των κάτωθι υπογραφομένων κομμάτων ιδρύεται το Εθνικόν Απελευθερωτικόν Μέτωπον της Ελλάδας (ΕΑΜ). Εις το ΕΑΜ γίνεται ισοτίμως δεκτόν και παν άλλο κόμμα ή οργάνωσις που δέχεται τας αρχάς του παρόντος ιδρυτικού ως και να εργασθή διά την επιτυχίαν των σκοπών του ΕΑΜ».

Στο διάγγελμα της οργάνωσης προς τον ελληνικό λαό γινόταν έκκληση για την όσο το δυνατόν πιο πλατιά και θαρραλέα συμμετοχή του στην εθνικοαπελευθερωτική πάλη.

Μεταξύ άλλων υπογραμμιζόταν:

«Ελληνες και Ελληνίδες πατριώτες. Νέοι και νέες. Ασχετα απ’ ό,τι σας χώρισε στο παρελθόν, άσχετα απ’ ό,τι θα σας χωρίσει στο μέλλον ύστερα από το ξεσκλάβωμά μας, ενώστε τις δυνάμεις σας για τον Εθνικό Απελευθερωτικό Αγώνα».

Το ΕΑΜ πολύ γρήγορα κατάφερε να ξεπεράσει τη στενή τυπική λειτουργία ενός συνασπισμού κομμάτων -και μάλιστα κομμάτων μιας συγκεκριμένης απόχρωσης- και μετατράπηκε σε μια πλατιά λαϊκή οργάνωση που όμοιά της δεν είχε εμφανιστεί ξανά στην ιστορία.

Το κύριο χαρακτηριστικό γνώρισμα του ΕΑΜ ήταν η δυνατότητα και ικανότητα που απέκτησε να χρησιμοποιεί σε όλη την επικράτεια, συνδυασμένα, όλες τις μορφές πάλης, από τον απλό καθημερινό μαζικό πολιτικό αγώνα ώς την ένοπλη πάλη.

Σ’ αυτό συνέβαλε η πολυμορφία των οργανώσεων που το συγκροτούσαν πέρα από τις πολιτικές.

Είναι αδύνατο να κατανοήσουμε το ΕΑΜ χωρίς τις άλλες οργανώσεις του, την Εθνική Αλληλεγγύη, το Εργατικό ΕΑΜ, το ΕΑΜ Νέων, την ΕΠΟΝ, την Εθνική Πολιτοφυλακή, την ΟΠΛΑ και πάνω απ’ όλα τον ΕΛΑΣ.

Στην κορύφωση του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα, το ΕΑΜ είχε στις τάξεις του περί τα 2 εκατ. μέλη.

Ο ΕΛΑΣ (τακτικός και εφεδρικός) περί τους 130.000 μαχητές. Η ΕΠΟΝ περί τα 700.000 μέλη, ενώ την Εθνική Αλληλεγγύη πλαισίωναν με διάφορους τρόπους περί τα 4 εκατ. πολίτες.

Αυτό το κίνημα κατάφερε να κάνει εκλογές μέσα στην Κατοχή, να εκλέξει λαϊκό κοινοβούλιο και να συγκροτήσει την ΠΕΕΑ - γνωστή και ως Κυβέρνηση του Βουνού.

Ηταν επομένως απολύτως φυσιολογικό το γεγονός ότι την επομένη της απελευθέρωσης της χώρας από τη φασιστική κατοχή, το ΕΑΜ είχε την εμπιστοσύνη τουλάχιστον του 80% του ελληνικού λαού.

Προσφορά του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ στην απελευθέρωση της χώρας

Αφίσα του ΕΑΜ και το περίφημο κείμενο του Γλυνού «Τι είναι και τι θέλει το ΕΑΜ» |

Για τους αγώνες του ενάντια στον κατακτητή, το ΕΑΜ πλήρωσε βαρύ φόρο αίματος.

Μόνο οι εκτελεσθέντες, μέλη και οπαδοί του, υπολογίζονται σε 48.000 (βλέπε στη σημερινή προσφορά της «Εφ.Συν.»: «Για σένα Ελλάδα», σελ. 2).

Στον αριθμό των εκτελεσθέντων δεν συμπεριλαμβάνονται όσοι έχασαν τη ζωή τους στα ολοκαυτώματα ή όσοι πέθαναν υπό το βάρος των κακουχιών και ήταν ΕΑΜίτες.

Ολοι αυτοί υπολογίζονται γενικά ως θυσίες του ελληνικού λαού, ανεξαρτήτως αντιστασιακής παρατάξεως.

Τεράστια υπήρξε, επίσης, η προσφορά του ΕΛΑΣ στα πεδία των μαχών.

Για να τον αντιμετωπίσουν, οι Γερμανοί ήταν υποχρεωμένοι να απασχολούν αποκλειστικά στην Ελλάδα 4-5 μεραρχίες, τη στιγμή που 40-50 μεραρχίες τους αντιμετώπιζαν τους απελευθερωτικούς αγώνες των άλλων υπόδουλων λαών.

Ο ΕΛΑΣ προξένησε τις παρακάτω βαριές απώλειες στον εχθρό: 19.355 νεκρούς, 8.294 τραυματίες, 5.181 αιχμαλώτους, χωρίς να υπολογίζονται οι απώλειες από την έναρξη του ένοπλου αγώνα και ώς τη συγκρότηση του Γενικού Στρατηγείου του ΕΛΑΣ, καθώς και το μεγαλύτερο μέρος των απωλειών στις περιοχές Ανατολικής Μακεδονίας, Θράκης, Πελοποννήσου και όλες οι απώλειες της Κρήτης. 

 

Ακόμη, ο ΕΛΑΣ κατέστρεψε 30 γέφυρες, 85 ατμομηχανές, 957 βαγόνια και 1.007 αυτοκίνητα.

Οι απώλειες του ΕΛΑΣ ήταν περίπου 4.400 νεκροί, 6.000 τραυματίες και 2.000 ανάπηροι, χωρίς να υπολογίζονται όσες προηγήθηκαν της συγκρότησης του Γενικού Στρατηγείου, καθώς και μεγάλο μέρος απωλειών της Θράκης, της Πελοποννήσου και της Κρήτης (Στ. Σαράφη: «Ο ΕΛΑΣ», εκδόσεις Επικαιρότητα, σελ. 444-446).

Ενα τραγούδι στην Κατοχή έλεγε: «Το ΕΑΜ μας έσωσε απ’ την πείνα - θα μας σώσει κι από τη σκλαβιά».

Το έπραξε και με το παραπάνω. Σπάνια στην Ιστορία απαντιέται οργάνωση με τέτοια συνέπεια και αυτοθυσία για την επίτευξη των σκοπών της.

Αλλά το ΕΑΜ δεν ήταν μια οποιαδήποτε οργάνωση.

Via

ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-ΟΠΛΑ του Άγι Στίνα

ΕΑΜ - ΕΛΑΣ - ΟΠΛΑ
 
του Άγι Στίνα
 

Η "ειδική αποστολή" της εθνικής αντίστασης στο δεύτερο παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό πόλεμο και η συμβολή της στη βιβλική καταστροφή που εν ψυχρώ προετοιμάζουν οι δήμιοι που κυβερνούν τους λαούς
 

εκδόσεις Διεθνής Βιβλιοθήκη

Διάβασε το βιβλίο εδώ

ΕΑΜ: Απελευθέρωση – Ανεξαρτησία – Λαοκρατία

του Γιάννη Μελετόπουλου

«Σ’ ένα μικρό σπιτάκι στο τέλος της οδού Ιπποκράτους υπογράφτηκε (σ.σ. 27 Σεπτεμβρίου 1941) η ιδρυτική πράξη του ΕΑΜ και το πρώτο του μανιφέστο στο Ελληνικό Έθνος. Εφτά ήταν τα πρόσωπα που ήταν παρόντα. Κάποιος από τους εφτά ένιωσε την ανάγκη να πει πριν την υπογραφή λίγα λόγια. Συναγωνιστές είπε, είμαστε εφτά, δηλαδή οι διπλοί απ’ τους ιδρυτές της Φιλικής (σ.σ. Φιλικής Εταιρείας). Γιατί μαζωχτήκαμε όλοι το ξέρουμε. Μαζωχτήκαμε για να δώσουμε ξανά με τον αγώνα μας τη λευτεριά στο ξανασκλαβωμένο έθνος μας. Και θα την δώσουμε, αν ο καθένας μας εκτελέσει ως το τέλος το καθήκον του. Συναγωνιστές, σας καλώ να υπογράψετε το ιδρυτικό που έχετε μπροστά σας. Το υπέγραψαν από μέρους της ΕΛΔ (σ.σ. Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας) ο Ηλίας ο Τσιριμώκος, από μέρους του ΚΚΕ ο Λευτέρης Αποστόλου, από μέρους των Αγροτικών (σ.σ. Αγροτικό Κόμμα Ελλάδας, ΑΚΕ) ο Βογιατζής και από μέρους του Σοσιαλιστικού Κόμματος (σ.σ. ΣΚΕ) ο Χωμενίδης».[1]

Μετά από τρία χρόνια το ΕΑΜ θα αριθμεί εκατομμύρια μέλη και οπαδούς, ένα στρατό δεκάδων χιλιάδων ανταρτών (ΕΛΑΣ) και πολιτοφυλάκων (ΟΠΛΑ) που με ηρωισμό και αυτοθυσία θα δίνει «τη λευτεριά στο ξανασκλαβωμένο έθνος μας», χτυπώντας αλύπητα τους φασίστες κατακτητές και τους εγχώριους συνεργάτες τους. Ωστόσο θα περάσουν 38 ολόκληρα χρόνια απ’ την απελευθέρωση της Ελλάδας τον Οκτώβρη του 1944 για ν’ αναγνωριστεί επίσημα απ’ την Ελληνική Πολιτεία η Εθνική Αντίσταση και «η μεγαλύτερη, η πιο μαζική και ως τέτοια, (η οργάνωση που) έδωσε τα περισσότερα θύματα στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα».[2]

Ήταν Αύγουστος του 1982 όταν η κυβέρνηση του Αντρέα Παπανδρέου έφερε το σχετικό νομοσχέδιο στη βουλή[3]. Η ΝΔ αποχώρησε απ’ τη συζήτηση στην ολομέλεια του κοινοβουλίου, με τον τότε πρόεδρό της και αρχηγό της αξιωματικής Αντιπολίτευσης Ευάγγελο Αβέρωφ να προβαίνει σε ένα αντικομμουνιστικό παραλήρημα και να κατηγορεί το ΠΑΣΟΚ ότι «δίνει συγχωροχάρτι στο ΚΚΕ και στην αντεθνική του δράση κατά την περίοδο της κατοχής»! «Δεν ξέρω αν το καταλάβατε -σημείωνε ο παμπόνηρος πρωθυπουργός Αντρέας Παπανδρέου απευθυνόμενος στον Ευάγγελο Αβέρωφ- αλλά δώσατε όλη την αντίσταση στο Κομμουνιστικό Κόμμα». «Το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ελλάδας δεν έχει ανάγκη από συγχωροχάρτι. Δεν κατηγορείται για συνεργασία με τον κατακτητή. Το μόνο για το οποίο βαρύνεται είναι ότι πρωταγωνίστησε στην οργάνωση του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα. –απαντούσε ο τότε γενικός γραμματέας του ΚΚΕ Χαρίλαος Φλωράκης και πρόσθετε- Συγχωροχάρτι πρέπει να ζητήσει η ΝΔ και η παράταξη που εκπροσωπεί, γιατί εκφράζει πολιτικά τα συμφέροντα της άρχουσας τάξης. Απ’ τα σπλάχνα αυτής της άρχουσας τάξης βγήκαν οι Κουίσλινγκ πρωθυπουργοί και διατέθηκαν στον κατακτητή κρατικοί μηχανισμοί κ.α. …».

Εκείνη η θυελλώδης συνεδρίαση στη βουλή, η οποία σημαδεύτηκε απ’ την αποχώρηση της ΝΔ –επιλογή, η «ορθότητα ή μη» της οποίας, δίχασε για τα καλά το εσωτερικό του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης σε Αβερωφικούς και Μητσοτακικούς– αποτελεί τον απόλυτο καθρέφτη της ελληνικής πολιτικής ζωής 8 χρόνια μετά την πτώση της 7χρονης στρατιωτικής δικτατορίας και θέτει επιτακτικά το ερώτημα: Τι ήταν το ΕΑΜ και η ελληνική εθνική αντίσταση που χρειάστηκαν 38 ολόκληρα χρόνια για ν’ αναγνωριστεί απ’ το ελληνικό κράτος; Φαινόμενο μάλιστα μοναδικό σε όλη τη δυτική Ευρώπη, όπου μετά τη συντριβή του φασισμού αλλού γρηγορότερα, αλλού λίγο αργότερα οι δυνάμεις της αντίστασης αναγνωρίστηκαν ως τέτοιες. Για τις χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης δεν γίνεται λόγος, διότι τα αντιστασιακά, αντιφασιστικά κινήματα εγκαθίδρυσαν τη λαοκρατική και σοσιαλιστική εξουσία. Σε κάθε περίπτωση πάντως, οι αντιστασιακές οργανώσεις και οι αντιστασιακοί στη δυτική Ευρώπη δεν εκτοπίστηκαν, δεν εκτελούνταν, δεν εξορίζονταν, δεν τους επιβλήθηκε εμφύλιος πόλεμος και δεν πήραν τον αναγκαστικό δρόμο της πολιτικής προσφυγιάς, ούτε και τους αφαιρέθηκε η ιθαγένεια όπως έγινε με τους ΕΑΜίτες και τους κομμουνιστές της Ελλάδας μέχρι και το 1974.

Γιατί λοιπόν το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο, το οποίο κέρδισε με το μέρος του τη συντριπτική πλειοψηφία του ελληνικού λαού και χαρακτηρίστηκε απ’ τους ιδρυτές του ως η νέα Φιλική Εταιρεία του Ελληνικού έθνους κυνηγήθηκε και λοιδορήθηκε απ’ το επίσημο ελληνικό κράτος επί τόσες δεκαετίες; Σ’ αυτό το ερώτημα θα προσπαθήσουμε ν’ απαντήσουμε με αφορμή τη συμπλήρωση 70 χρόνων απ’ την ίδρυσή του ΕΑΜ. Την απάντηση θα την αναζητήσουμε στις ιστορικές συνθήκες της διαμόρφωσής του και της εθνικοαπελευθερωτικής και αντιφασιστικής του δράσης κατά το Β’ παγκόσμιο πόλεμο.

Η είσοδος της Ελλάδας στο Β’ Παγκόσμιο πόλεμο του 1939-1945

Η επιδρομή των Ιταλών φασιστών του Μουσολίνι κατά της Ελλάδας τον Οκτώβρη του 1940 σήμανε, εκτός όλων των άλλων και, την αρχή του τέλους για τη δικτατορία Μεταξά. Το καθεστώς της «4^ης Αυγούστου» θα καταρρεύσει πλήρως με την προέλαση στα ελληνικά εδάφη των ναζιστικών στρατευμάτων την άνοιξη του 1941.

Στο μεταξύ, ο ίδιος ο δικτάτορας Ιωάννης Μεταξάς έχει «αποδημήσει εις Κύριον» στις 29 Ιανουαρίου 1941. Το γεγονός προκαλεί στους Βρετανούς «πονοκέφαλο» –γιατί τον θεωρούσαν «αναντικατάστατο»– και την ενεργό ανάμιξη τους για τη διάδοχη κατάσταση. Ο βασιλιάς Γεώργιος διορίζει τελικά πρωθυπουργό τον διοικητή της Εθνικής Τραπέζης, Αλέξανδρο Κορυζή και διατηρεί στη «νέα» κυβέρνηση ανθρώπους κλειδιά του καθεστώτος της 4^ης Αυγούστου όπως, μεταξύ πολλών άλλων, τον περιβόητο υφυπουργό Ασφαλείας Μανιαδάκη. Με διάγγελμά του, ο άνακτας, αποτίει φόρο τιμής στο νεκρό δικτάτορα και διαβεβαιώνει τον ελληνικό λαό «ότι το μέχρι τούδε επιτελεσθέν έργον (σ.σ. της δικτατορίας της 4^ης Αυγούστου) εις όλα τα πεδία, το πολιτικόν, το στρατιωτικόν και εις το πεδίο της εργατικής και αγροτικής μεταρρυθμίσεως και της εθνικής οργανώσεως της νεολαίας, θα συνεχισθή με την αυτήν πάντοτε πνοήν. Το γεγονός ότι ο πρόεδρος και τα μέλη της νέας κυβερνήσεως την οποία περιβάλλω με την αυτήν ως και μέχρι σήμερον εκτίμησιν, υπήρξαν επί μακρόν συνεργάται του εκλιπόντος είναι περί τούτου εγγύησις…».

Ακολουθεί η ταυτόχρονη εισβολή του Χίτλερ σε Γιουγκοσλαβία και Ελλάδα στις 6 Απριλίου 1941. Ο διαδεχθείς τον Μεταξά, Αλέξανδρος Κορυζής αυτοκτονεί στις 18 Απριλίου και επακολουθεί οξεία κυβερνητική κρίση ως την 21^η Απριλίου 1941. Την ημέρα αυτή, ο βασιλιάς ορκίζει πρωθυπουργό τον «βενιζελικό», πρώην διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος Εμμανουήλ Τσουδερό, σε μια κυβέρνηση που τις θέσεις κλειδιά κρατούν και πάλι οι «τεταρτοαυγουστιανοί» και η ηγεσία του ελληνικού στρατού (Τσολάκογλου, Μπάκος και Δεμέστιχας) συνθηκολογεί με τις δυνάμεις του φασιστικού άξονα. Η κατάληψη της Ελλάδας απ’ τους ναζί ολοκληρώνεται το τελευταίο 10ημερο του Μαΐου με τη μάχη της Κρήτης. Βασιλιάς και κυβέρνηση Τσουδερού φεύγουν για το Κάιρο της Αιγύπτου. Μαζί τους αποχωρούν και τα τελευταία βρετανικά στρατεύματα που βρίσκονταν στη χώρα μας και έτσι ολοκληρώνεται ο τελευταίος σταθμός της ευρωπαϊκής εκστρατείας του Χίτλερ.

Τριπλή φασιστική κατοχή «ΑΠΟΥΣΙΑ» και «ΠΡΟΔΟΣΙΑ» της αστικής τάξης

Στις 30 Απριλίου 1941 επισημοποιείται μεταξύ των δυνάμεων του άξονα ο διαμελισμός της χώρας που βιώνει μια τριπλή ζώνη κατοχής με τρεις γερμανικές στρατιωτικές διοικήσεις. Της βόρειας Ελλάδας με έδρα τη Θεσσαλονίκη, της Νότιας Ελλάδας με έδρα την Αθήνα και της Κρήτης.  Στους Ιταλούς δίνεται ο κορμός της Ηπειρωτικής Ελλάδας και οι Κυκλάδες, ενώ προσαρτούν τα νησιά του Ιονίου στην ιταλική επικράτεια. Οι γερμανικές δυνάμεις αναπτύσσονται στην Κεντρική Μακεδονία, στα νησιά του Βορειοανατολικού Αιγαίου, στην Κρήτη και στα χερσαία σύνορα Ελλάδας – Τουρκίας. Τέλος η βουλγαρική κατοχή περιλαμβάνει την Ανατολική Μακεδονία και το δυτικό μέρος της Θράκης.

Απ’ τη μια υπάρχει η προδοτική «κυβέρνηση» της Αθήνας, διορισμένη απ’ τους Ναζί με επικεφαλής τους πεμπτοφαλαγγίτες στρατηγούς που συνθηκολόγησαν και ένας διαλυμένος κρατικός μηχανισμός, ο οποίος διαπαιδαγωγημένος απ’ το δικτατορικό καθεστώς της «4^ης Αυγούστου», είναι έτοιμος να υπηρετήσει τη φασιστική κατοχή και την προδοτική κυβέρνηση. Την ίδια στιγμή αυτός ο μηχανισμός είναι ανίκανος να εγγυηθεί και τα στοιχειώδη για την επιβίωση του λαού και δεν απολαμβάνει καμία εκτίμηση μέσα στις λαϊκές μάζες. Ταυτόχρονα υπάρχει και μια βασιλική κυβέρνηση στο Κάιρο, υποχείριο των Βρετανών, που αρνείται να αποκηρύξει την προδοτική «κυβέρνηση» Τσολάκογλου! Το πάζλ συμπληρώνουν τα αστικά πολιτικά κόμματα που συνιστούν υπομονή και θεωρούν άκαιρη κάθε ενεργητική αντίσταση στην κατοχή. Αυτό είναι το σκηνικό της «απουσίας» και της «προδοσίας» της αστικής τάξης της Ελλάδας και του πολιτικού της προσωπικού.

Απ’ την άλλη, υπάρχει μια γενική θέληση ανυπακοής και άρνησης στη νέα κατάσταση από ευρύτερα στρώματα του ελληνικού λαού και των εργαζομένων, τα οποία μετά τη διάλυση του ελληνικού στρατού, νιώθουν προδομένα απ’ το βασιλικό και δικτατορικό καθεστώς της 4^ης Αυγούστου και των διαδόχων κυβερνητικών σχημάτων που άφησαν ανοχύρωτη και απροετοίμαστη την Ελλάδα για ν’ αντιμετωπίσει τη φασιστική απειλή και αναζητούν την εθνική ηγεσία που θα συνεχίσει τον αγώνα κατά του φασίστα επιδρομέα[4]. Ποια θα είναι αυτή η ηγεσία και από που θα προκύψει; Προς το παρόν υπάρχουν μόνο μερικές σκόρπιες ομάδες και μικρά κόμματα σοσιαλιστών-σοσιαλδημοκρατών, αγροτιστών, κάποιοι τίμιοι και δημοκρατικοί στρατιωτικοί και διανοούμενοι. Υπάρχει ακόμη ένα ΚΚΕ μερικών εκατοντάδων μελών και στελεχών εκτός φυλακών, διαλυμένο και διαβρωμένο απ’ τη βασιλομεταξική δικτατορία της 4^ης Αυγούστου, με δύο κεντρικές επιτροπές! Η μία, η λεγόμενη Προσωρινή Διοίκηση είναι δημιούργημα του Μανιαδάκη!

Τα πρώτα αντικατοχικά σκιρτήματα του λαού

Το διάστημα Οκτωβρίου 1940 – Απριλίου 1941 είναι πλούσιο σε εμπειρίες και αποκαλυπτικό του ρόλου των πολιτικών δυνάμεων της χώρας. Ο λαός μας θα δει το καθεστώς Μεταξά να αρνείται στους κομμουνιστές το αίτημά τους να αποφυλακιστούν και ν’ αφεθούν ελεύθεροι απ’ τα νησιά της εξορίας για να πολεμήσουν στον Αλβανικό Μέτωπο, με το επιχείρημα ότι «πολεμούν το φασισμό, ενώ έχουμε πόλεμο μόνο με την Ιταλία». Και στη συνέχεια να παραδίδονται –όσοι δεν μπόρεσαν να δραπετεύσουν– στους Γερμανούς κατακτητές επειδή δεν υπέγραψαν δήλωση μετανοίας.

Η πρώτη σημαντική αντικατοχική πράξη είναι η απόκρυψη όπλων του διαλυμένου ελληνικού στρατού μετά τη συνθηκολόγηση. Πρωτοστατούν στρατιώτες μεταξύ των οποίων και οι κομμουνιστές φαντάροι που διακινούσαν στα βουνά της Αλβανίας το ανοιχτό γράμμα[5] του, φυλακισμένου στα μπουντρούμια της Ασφάλειας, γενικού γραμματέα του ΚΚΕ Νίκου Ζαχαριάδη. Ακολουθούν οι πρώτες ενέργειες αυτοάμυνας. Στην ύπαιθρο με τα όπλα οι χωρικοί προσπαθούν να σώσουν τη σοδειά τους απ’ την επίταξη των κατοχικών δυνάμεων και δημιουργούνται οι πρώτες ένοπλες ομάδες, οι οποίες ωστόσο δεν θ’ αποτελέσουν τον πυρήνα του αντάρτικου κινήματος που θα γεννηθεί μερικούς μήνες αργότερα.  Την ίδια περίοδο στα αστικά κέντρα θα γίνουν αυθόρμητα τα πρώτα σαμποτάζ, ενώ στην Αθήνα θα τεθούν οι βάσεις ενός πρωτόγνωρου κινήματος αλληλεγγύης για την επιβίωση απ’ την πείνα και τις αρρώστιες. Η ουρά του συσσιτίου θα γίνει «η ζωντανή εφημερίδα των σκλάβων» που θα γεννήσει τη νέα εθνική λαϊκή ενότητα και θα αναδείξει τους δικούς της ηγέτες.

Η έναρξη του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα σηματοδοτείται απ’ το κατέβασμα της χιτλερικής σημαίας στην Ακρόπολη στις 31 Μαΐου 1941. «Δράστες» δύο φοιτητές, ο Μανώλης Γλέζος και ο Λάκης Σάντας. Ιστορική σύμπτωση. Η μεγαλειώδης αυτή η ενέργεια –σύμβολο ανυπακοής του ελληνικού λαού στο φασιστικό τέρας– λαμβάνει χώρα τη στιγμή που ολοκληρώνεται η κατάληψη των ελληνικών εδαφών απ’ τους Ναζί στην Κρήτη και αποχωρεί για το Κάιρο η βασιλική κυβέρνηση.

Οι πρώτες οργανώσεις – Η εργατική τάξη ψυχή του αγώνα

Τα πρώτα βήματα στην οργάνωση της αντίστασης του Ελληνικού λαού ενάντια στο φασισμό ξεκινούν απ’ τα τέλη Απριλίου αρχές Μαΐου του 1941. Πολύ πριν δηλαδή απ’ τις 22 Ιουνίου, ημέρα κατά την οποία η Γερμανία εισβάλλει στο έδαφος της Σοβιετικής Ένωσης. Πρώτη εθνικοαπελευθερωτική οργάνωση που ιδρύεται είναι η «Ελευθερία»[6] στη Θεσσαλονίκη με πρωτοβουλία του Μακεδονικού Γραφείου του ΚΚΕ και τη συμμετοχή, αγροτιστών, σοσιαλιστών όπως του μετέπειτα προέδρου της ΕΔΑ Γιάννη Πασαλίδη και αξιωματικών του στρατού μεταξύ των οποίων του συνταγματάρχη Δημήτρη Ψαρρού.

Στις 21 Μαΐου με πρωτοβουλία των εξόριστων κομμουνιστών που έχουν δραπετεύσει απ’ τη Φολέγανδρο ιδρύεται η «Εθνική Αλληλεγγύη», που εξαιτίας της αποστολή της χαρακτηρίστηκε ως ο Ερυθρός Σταυρός του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα. Στις 16 Ιουλίου ιδρύεται το Εργατικό Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΕΑΜ), με τη συμμετοχή της ΓΣΕΕ υπό την ηγεσία του Γιάννη Καλομοίρη, της Ενωτικής ΓΣΕΕ που βρίσκεται στην επιρροή του ΚΚΕ, ενώ δύο μήνες μετά προσχωρούν και τα «Ανεξάρτητα Συνδικάτα» του σοσιαλιστή ρεφορμιστή Δημήτρη Στρατή. Το Εργατικό ΕΑΜ στο ιδρυτικό του ορίζει ως βασικούς σκοπούς την οργάνωση «της πάλης της εργατικής τάξης για τις καθημερινές της διεκδικήσεις… ενάντια στη συστηματική ληστεία του τόπου απ’ τις δυνάμεις κατοχής… ενάντια στην αισχροκέρδεια και τη μαύρη αγορά». Επιπροσθέτως τονίζει ότι θα «εργαστεί για τη συνένωση όλων των αριστερών δυνάμεων της χώρας» «για τη συγκρότηση Πανελλαδικού Εθνικοαπελευθερωτικού Μετώπου» και τέλος ότι «θα συντονίσει την πάλη της με τις εργατικές οργανώσεις της ΕΣΣΔ, της Αμερικής, της Αγγλίας και της Κίνας».

Ίδρυση του ΕΑΜ, ο λαός αποκτάει την εθνική του ηγεσία

Απ’ το καλοκαίρι του 1941 το ΚΚΕ παράλληλα με την ανασυγκρότησή του προχωρά σε προπαρασκευαστικές επαφές με κόμματα και πολιτικούς παράγοντες για τη συγκρότηση Μετώπου Εθνικής Απελευθέρωσης. Τελικά η 27^η Σεπτεμβρίου του 1941 μένει στην Ιστορία της Ελλάδας ως η μέρα που γεννήθηκε η μεγαλύτερη εθνική οργάνωση που γνώρισε ποτέ η χώρα. Οι εξουσιοδοτημένοι των «4 άξιων της πατρίδας κομμάτων» ΚΚΕ, ΕΛΔ, ΣΚΕ και ΑΚΕ υπογράφουν το ιδρυτικό κείμενο του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου. Ωστόσο δεν το δίνουν στη δημοσιότητα και απευθύνονται στον ελληνικό λαό με διάγγελμα, δεν συγκροτούν Κεντρική Επιτροπή αλλά Οργανωτική Επιτροπή, δεν συμπεριλαμβάνουν στα ιδρυτικά μέλη τις πανελλαδικές συνδικαλιστικές οργανώσεις ως ισότιμα μέλη και δεν καταρτίζουν εσωτερικό κανονισμό λειτουργίας. Γιατί; Προκειμένου να συνεχιστούν οι προσπάθειες για τη συμμετοχή όλων των αστικών πολιτικών κομμάτων. Ωστόσο οι παράνομες προκηρύξεις και τα συνθήματα με την υπογραφή ΕΑΜ είναι πλέον γεγονός στους δρόμους της πρωτεύουσας και η πρώτη δημόσια εκδήλωση είναι ο γιορτασμός της 28^ης Οκτωβρίου με αφορμή τη συμπλήρωση ενός χρόνου απ’ το ΟΧΙ.

Το πρώτο δεκαήμερο του 1942, όταν πλέον οι αστοί πολιτικοί ηγέτες κλείνουν οριστικά την πόρτα της εισόδου τους στον αγώνα και προτιμούν την «απουσία» – όσοι απ’ αυτούς δε συνεργάστηκαν άμεσα με τους κατακτητές – συνέρχεται η Κεντρική Οργανωτική Επιτροπή του ΕΑΜ. Μετατρέπεται σε Κεντρική Επιτροπή και εντάσσει στις γραμμές της μαζί με τα 4 ιδρυτικά κόμματα και άλλες δύο πολιτικές οργανώσεις, το «Δημοκράτη» και το Εργατικό Σοσιαλιστικό Κόμμα. Ενώ τέλος δέχεται ως ισότιμα μέλη τις μαζικές οργανώσεις «Εθνική Αλληλεγγύη», Εργατικό ΕΑΜ, την Πανελλήνια Ένωση Δημοσίων Υπαλλήλων (ΠΕΔΥ). Μέχρι το τέλος της κατοχής, παρά τις όποιες προσπάθειες υπονόμευσης, θα διευρυνθεί και με άλλες μικρότερες πολιτικές οργανώσεις, ενώ ισότιμο μέλος στην ΚΕ του ΕΑΜ θα γίνει αρχικά το ΕΑΜ Νέων και στη συνέχεια η μετεξέλιξή του η Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων (ΕΠΟΝ).

ΕΑΜ: τρία γράμματα, ένας λαός

Το ΕΑΜ θα λειτουργεί στην κορυφή ως συνασπισμός κομμάτων και οι αποφάσεις της Κεντρικής του Επιτροπής θα λαμβάνονται στη βάση της ομοφωνίας, προκειμένου να διασφαλίζεται η ισότιμη συμμετοχή όλων των κομμάτων και των οργανώσεων που το συγκροτούν. Στη βάση του, το ΕΑΜ θα λειτουργήσει με ενιαίες οργανώσεις σε επίπεδο εδαφικό και επαγγελματικό. Τα μέλη αυτών των οργανώσεων θα εκλέγουν τις τοπικές καθοδηγήσεις τους. Έτσι λοιπόν στην πορεία του αγώνα διαμορφώνεται ο ΕΑΜίτης, ο αγωνιστής που ανήκει στο ΕΑΜ αλλά δεν είναι απαραίτητο να είναι μέλος κανενός εκ των κομμάτων και των ομάδων που το συγκροτούν. Το στοιχείο αυτό είναι αποφασιστικής σημασίας, τόσο για τη μαζικοποίηση του ΕΑΜ και την είσοδο καινούργιων αγωνιστών, όσο και στη διαπαιδαγώγησή τους να πάρουν τις τύχες του αγώνα και της Ελλάδας στα χέρια τους, χωρίς ν’ αναζητάνε «Μεσσίες και σωτήρες». Αυτός θα είναι ο νέος τύπος ανθρώπου, του αγωνιζόμενου έθνους που διαμορφώνεται στην Ελλάδα της κατοχής. Η μορφή αυτή οργάνωσης του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα που αναδεικνύει το λαϊκό παράγοντα σε αποφασιστική δύναμη για την καινούργια Ελλάδα μετά την απελευθέρωση είναι καθοριστική για την εκπλήρωση των σκοπών του ΕΑΜ, που είναι η απελευθέρωση, η πλήρης ανεξαρτησία και η λαοκρατία ως το μεταπολεμικό καθεστώς της νέας Ελλάδας. Η συνεισφορά του ΚΚΕ στη δομή, λειτουργία και δράση του ΕΑΜ είναι ανεκτίμητη και εκφράζει την έμπρακτη εμπιστοσύνη του στο λαϊκό παράγοντα και την αυτενέργειά του.

Στην Ελλάδα μάλιστα ο ένοπλος αγώνας βασίστηκε σε ένα γερό μαζικό κίνημα στις πόλεις που αντέτεινε στη βία της κατοχής το «όπλο» της απεργίας, ένα κατεξοχήν «εργατικό όπλο». Εδώ συνίσταται και η βασική ιδιομορφία της αντίστασης στη χώρα μας σε σχέση με την υπόλοιπη κατεχόμενη Ευρώπη όπου η εθνική αντίσταση ταυτίστηκε με τα σαμποτάζ και τις μικρές ένοπλες ομάδες, με εξαίρεση το κίνημα των παρτιζάνων της Γιουγκοσλαβίας. Η πορεία της ανάπτυξης του ΕΑΜικού κινήματος είναι αξιομνημόνευτη. Πρώτο μέλημά του είναι η επιβίωση του λαού απ’ την πείνα, πρόβλημα η οξύτητα του οποίου ξεπερνάει και την πιο διεστραμμένη φαντασία το χειμώνα του 1941-42 στην Αθήνα και τα μεγάλα αστικά κέντρα και όχι τόσο στην ύπαιθρο, όπου κύριο μέλημα είναι η διαφύλαξη της σοδειάς απ’ τη λεηλασία των κατακτητών. Έτσι το 1942 στα βουνά δημιουργούνται οι πρώτες αντάρτικες ομάδες που θα αποτελέσουν τον πυρήνα του ΕΛΑΣ, ενώ στις πόλεις γεννιέται ένα πρωτοφανέρωτο απεργιακό κίνημα, τόσο των εργατών, όσο και -πολλές φορές κυρίως- των δημοσίων υπαλλήλων, που όχι μόνο αψηφά την ποινή του θανάτου αλλά υποχρεώνει τις αρχές κατοχής να ικανοποιεί τα βασικότερα αιτήματά του που αφορούν στην επιβίωση του απ’ την πείνα και τις αρρώστιες. Αιτήματα όπως η καταβολή των μισθών σε είδη και τρόφιμα, λόγω του πληθωρικού κατοχικού νομίσματος, τα συσσίτια κλπ είναι στην πρώτη γραμμή. Έχει μείνει μνημειώδης η φράση του γραμματέα του ΚΚΕ Γιώργη Σιάντου «με την κουμπούρα δεν τρώει ψωμί ο λαός» που δείχνει τη μεθοδικότητα της ηγεσίας του κινήματος για να κρατήσει όρθιο και ζωντανό το λαό, να του δώσει δύναμη και αυτοπεποίθηση μέσα απ’ τις «μικρές νίκες» ενάντια στον κατακτητή, οι οποίες ωστόσο εξασφαλίζουν την επιβίωσή του για το αποφασιστικό χτύπημα όταν έρθει η ώρα.

Η ΕΑΜική Επανάσταση

Η «πολιτικοποίηση» των αιτημάτων του εργατικού κινήματος έρχεται το 1943, ταυτόχρονα με τημαζικοποίηση του ΕΛΑΣ. Είναι η χρονιά στροφής του πολέμου. Οι Ναζί δέχονται τα πρώτα σοβαρά πλήγματα στα μεγάλα πολεμικά μέτωπα, οι Ιταλοί Φασίστες εκείνη τη χρονιά συνθηκολογούν και ο άξονας πλέον έχει ανάγκη από εφεδρείες. Αυτό σκληραίνει την τρομοκρατία των κατοχικών δυνάμεων στην ευρωπαϊκές χώρες, με στόχο να επιστρατεύσουν είτε εργατικό δυναμικό για τα πολεμικά εργοστάσια της Γερμανίας, είτε να τους στείλουν να πολεμήσουν κατά της Σοβιετικής Ένωσης. Αυτή η κατάσταση είναι που δημιουργεί επαναστατικό αναβρασμό και πνεύμα εξέγερσης και στην Ελλάδα, τη μόνη χώρα που μετέτρεψε σε κουρελόχαρτα τους καταλόγους της επιστράτευσης, χάρη στις διαδηλώσεις και τις απεργίες το Φεβρουάριο και το Μάρτιο! Όπως με απεργίες και διαδηλώσεις απάντησε η εργατική τάξη και η φτωχολογιά της Ελλάδας και στην επέκταση της Βουλγαρικής κατοχής στη Μακεδονία. Μέσα στο καμίνι αυτό της πάλης γεννιέται ο ΕΛΑΣ στην Αθήνα και τον Πειραιά και η πολιτοφυλακή (ΟΠΛΑ) για την προστασία του αγώνα. Είναι η περίοδος κατά την οποία η «απουσία» και η «προδοσία» της αστικής τάξης συναντιούνται υπό τη σκέπη του αντικομμουνισμού, και δημιουργούνται τα τάγματα Ασφαλείας που βρίσκονται στην υπηρεσία του κατακτητή.

Την ίδια αυτή περίοδο η ύπαιθρος που απελευθερώνεται απ’ τον ΕΛΑΣ βάζει καθήκοντα διοίκησης για την ηγεσία του κινήματος. Έτσι γεννιούνται η λαϊκή αυτοδιοίκηση και η λαϊκή δικαιοσύνη, και άλλοι θεσμοί πρωτόγνωροι για την «ψωροκώσταινα» που το μόνο που βίωνε ως τότε ήταν η δυστυχία και η μιζέρια της ιμπεριαλιστικής εξάρτησης. Ο «κώδικας Ποσειδών» που συντάχτηκε στα τέλη του 1942 για τα ελεύθερα μέρη της Φθιώτιδας, Φωκίδας και Ευρυτανίας προέβλεπε στο πρώτο άρθρο του, την καθιέρωση της λαϊκής εξουσίας και μεταξύ άλλων, όριζε ως αρμόδια την αυτοδιοίκηση για όλα τα προβλήματα διοίκησης και ανώτατο όργανό της τη Γενική Συνέλευση των κατοίκων του χωριού! Αυτή θα είναι η κατάσταση που θα κυριαρχήσει σχεδόν σε όλη την Ηπειρωτική χώρα και όχι μόνο. Είναι αυτό που έχει μείνει να αποκαλούμε«Ελεύθερη Ελλάδα», η οποία γεννιέται προς το τέλος του πολέμου και πριν την ολοκληρωτική αποχώρηση των Γερμανών. Αυτή η νέα εξουσία, που βρίσκεται και εντός της «Αδούλωτης Αθήνας» με τις επιτροπές για το συσσίτιο, την πολιτοφυλακή κλπ, ολοκληρώνεται με την εκλογή του Εθνικού Συμβουλίου (Βουλή του Εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα) και τη συγκρότηση της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης (κυβέρνηση των βουνών). Ο επιφανής αστός διανοούμενος Γιώργος Θεοτοκάς[7] θα περιγράψει ως εξής αυτή τη νέα εξουσία, τα ελληνικά σοβιέτ, στην Ελεύθερη Ελλάδα «Είχαν φτιάξει ένα πυρήνα νέου κράτους που ήταν λαϊκό, πολεμικό και επαναστατικό μαζί ολότελα πρωτόγονο, όμως λειτουργούσε κιόλας μ’ ένα τρόπο που σου έδινε την εντύπωση ότι ο λαός ο ίδιος χειραφετημένος για πρώτη φορά, κυβερνούσε και δίκαζε τον εαυτό του». Αυτή ήταν η λαοκρατία ή αλλιώς λαϊκή δημοκρατία, η οποία στην πραγματικότητα είχε πραγματοποιηθεί ήδη στη ζωή, πριν απ’ την απελευθέρωση. Σε τέτοιες συνθήκες η αστική τάξη, ως τάξη δεν χωράει και φυσικά δεν υπάρχει χώρος για να έχει προτεκτοράτα ο ιμπεριαλισμός.

«Η κραυγή που δέσποζε σε όλη αυτή την ανθρωποθάλασσα ήτανε: Κάπα Κάπα Έψιλον! –γράφει και πάλι ο Γιώργος Θεοτοκάς[8] τις μέρες της απελευθέρωσης– Δεν υπάρχει αμφιβολία πως τούτος ο λαός που βλέπουμε αυτές τις μέρες είναι άλλος από κείνον που ξέραμε, πιο δυναμικός, πιο γενναίος και πιο περήφανος, αληθινά χειραφετημένος και λεύτερος, όπως φαντάζεται κανείς πως θα ήταν η γενεά του Εικοσιένα, μα όπως δεν ήτανε πια ο αστικοποιημένος λαός που γνωρίσαμε στις μέρες μας… Τώρα νιώθουμε ένα μεγάλο και ασυγκράτητο λαϊκό κύμα που μας σηκώνει και μας παίρνει… Στον αέρα υπάρχει Ρωσική Επανάσταση, μα και Γαλλική Επανάσταση και Κομμούνα του Παρισιού και απελευθερωτικός εθνικός πόλεμος και ποιος ξέρει τι άλλα θολά στοιχεία που δεν τα ξεχωρίζουμε ακόμα. Ο λαός βρήκε μια λέξη και την πιπιλίζει ολοένα: Λαοκρατία».

Αντί Επιλόγου

Δεν υπάρχει ίσως καλύτερη περιγραφή για τα αίτια του μίσους κατά του ΕΑΜικού κινήματος και φυσικά της ψυχής του, του ΚΚΕ, απ’ την πλευρά της αστικής τάξης και του ιμπεριαλισμού. Τραγική ειρωνεία και «σύμπτωση» με τις μέρες μας είναι και ένα στοιχείο που ίσως λίγο έχει γίνει γνωστό. Η αστική τάξη της Ελλάδας κατάφερε να επανακτήσει την εξουσία πνίγοντας στο αίμα αυτό το υπέροχο και άγιο κίνημα χάρη στις Βρετανικές λόγχες, παραδίδοντας έτσι τη χώρα σε ένα νέο καθεστώς επικυριαρχίας. Μια απ’ τις λεπτομέρειες που συνθέτουν το ιστορικό αποτέλεσμα είναι και τούτη: Το 67,42% του εξωτερικού χρέους της Ελλάδας ήταν αγγλικά κεφάλαια! Το ΕΑΜ διεκδικούσε τη διαγραφή του δημόσιου χρέους!

Πολλά θα μπορούσε να πει και να γράψει κανείς που πρέπει να απαντήσει στο γιατί «χάθηκε η νικηφόρα επανάσταση». Δεν υπάρχει ο χώρος σ’ αυτό το άρθρο. Θα αρκεστούμε –για κάθε έναν και κάθε μια που ασκεί «ελαφρά την καρδία» κριτική είτε «απ’ τα αριστερά» είτε απ’ τα «δεξιά» στην τότε ηγεσία του Κινήματος και ιδίως του ΚΚΕ– στη σκέψη του Λένιν, πως δεν έχει σημασία τι δεν μπόρεσαν να κάνουν οι παλιότερες γενιές στην εποχή τους που ήταν δυνατό, αλλά τι το καινούργιο έδωσαν στο κίνημα. Και το καινούργιο που έδωσε η ΕΑΜική εποποιία είναι οι ιστορικές ρίζες της μελλοντικής επανάστασης στην Ελλάδα κατά τον τρόπο που το ΕΑΜ αναζήτησε και βρήκε την ιστορική του δικαίωση ως συνέχεια και ολοκλήρωση της επανάστασης του 1821.

ΠΗΓΕΣ

Σπύρου Λιναρδάτου, «Ο ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΕΤΑΞΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΕΓΑΛΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ 1936-1940», Εκδόσεις Προσκήνιο1993

Σπύρου Λιναρδάτου «Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΤΟΥ 1940-41 ΚΑΙ Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ Φάσεις και Παρασκήνια», Εκδόσεις Προσκήνιο 1995

Θανάση Χατζή «ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ Προλεγόμενα στη Νικηφόρα Επανάσταση που χάθηκε» Εκδόσεις Φιλίστωρ 1996

Θανάση Χατζή «Η ΝΙΚΟΦΟΡΑ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΠΟΥ ΧΑΘΗΚΕ Εθνικοαπελευθερωτικός Αγώνας 41-45», Εκδόσεις Δωρικός

Πέτρου Ρούσου «Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΕΝΤΑΕΤΙΑ», Εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή

«ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ», Εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή 1981

«ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΑ ΤΟΥ ΕΑΜ ΓΙΑ ΤΑ ΔΕΚΕΜΒΡΙΑΝΑ» Επιμέλεια – Εισαγωγή Γιώργος Πετρόπουλος, εκδόσεις Προσκήνιο 2004

---

[1]Βλ. το ντοκιμαντέρ του Φώτου Λαμπρινού «Άρης Βελουχιώτης το δίλημμα» το 1981. Αφήγηση του Λευτέρη Αποστόλουhttp://www.dailymotion.com/video/xh37ns_yyyy-yyyyyyyyyyy-yy-yyyyyyy_shortfilms

[2] Ομιλία του πρώην πρωθυπουργού Παναγιώτη Κανελόπουλου -συνεργαζόμενου με τη ΝΔ- κατά τη συζήτηση του νομοσχεδίου στη βουλή με το οποίο αναγνωρίστηκε η Εθνική Αντίσταση τον Αύγουστο του 1982. Πρόκειται για τον ίδιο άνθρωπο, που είχε χαρακτηρίσει το κολαστήριο της Μακρονήσου «σύγχρονο Παρθενώνα» του ελληνικού έθνους και επί σειρά ετών υπήρξε κορυφαίο και ηγετικό στέλεχος της προδικτατορικής ΕΡΕ.

[3] Βλ. το σχετικό αρχειακό υλικό με τις ομιλίες των αρχηγών των κομμάτων στο επετειακό βίντεο της ΕΡΤ. http://www.ert-archives.gr/V3/public/page-assetview.aspx?tid=89013&tsz=0%20

[4] Δες το λόγο του Άρη Βελουχιώτη στη Λαμία μετά την απελευθέρωση http://www.youtube.com/watch?v=YHQpLyjH6gc&feature=related

[5] «Προς το λαό της Ελλάδας

Ο φασισμός του Μουσολίνι χτύπησε την Ελλάδα πισώπλατα, δολοφονικά και ξετσίπωτα, με σκοπό να την υποδουλώσει και εξανδραποδίσει. Σήμερα όλοι οι Έλληνες παλαίβουμε για τη λευτεριά, την τιμή, την εθνική μας ανεξαρτησία. Η πάλη θα είναι πολύ δύσκολη και πολύ σκληρή. Μα ένα έθνος που θέλει να ζήσει πρέπει να παλαίβει, αψηφώντας τους κινδύνους και τις θυσίες. Ο λαός της Ελλάδας διεξάγει σήμερα έναν πόλεμο εθνικοαπελευθερωτικό, ενάντια στο φασισμό του Μουσολίνι. Δίπλα στο κύριο μέτωπο και ο κάθε βράχος, η κάθε ρεματιά, το κάθε χωριό, καλύβα με καλύβα, η κάθε πόλη σπίτι με σπίτι, πρέπει να γίνει φρούριο του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα. Κάθε πράκτορας του φασισμού πρέπει να εξοντωθεί αλύπητα. Στον πόλεμο αυτό που διευθύνει η κυβέρνηση Μεταξά, όλοι μας πρέπει να δώσουμε όλες μας τις δυνάμεις, δίχως επιφύλαξη. Έπαθλο για τον εργαζόμενο λαό και επιστέγασμα για το σημερινό του αγώνα, πρέπει να είναι και θα είναι μια καινούργια Ελλάδα, της δουλιάς, της λευτεριάς, λυτρωμένη από κάθε ξενική ιμπεριαλιστική εξάρτηση, μένα πραγματικά παλλαϊκό πολιτισμό. Όλοι στον αγώνα, ο καθένας στη θέση του και η νίκη θάναι νίκη της Ελλάδας και του λαού της. Οι εργαζόμενοι όλου του κόσμου στέκουν στο πλευρό μας.

Αθήνα 31 του Οκτώβρη 1940

Νίκος Ζαχαριάδης

Γενικός Γραμματέας της ΚΕ του ΚΚΕ»

Το ιστορικό αυτό γράμμα δημοσιεύτηκε στον Τύπο στις 2 Νοεμβρίου 1940 πλαστογραφημένο απ’ το καθεστώς. Αντί του «Προς το λαό της Ελλάδας» έγραφε «προς τον υφυπουργό Ασφαλείας κ. Μανιαδάκην». Το ιστορικό αυτό ντοκουμέντο πάντως έμελε ν’ αποτελέσει πυξίδα για τα μέλη και τα στελέχη του, διαλυμένου και σε κατάσταση διάβρωσης απ’ το καθεστώς, ΚΚΕ, αλλά και τη βάση πάνω στην οποία κτίστηκε όλη η ΕΑΜική εθνική αντίσταση. Και όλα αυτά, παρά την όποια σύγχυση προκαλούσε τόσο η πλαστογράφησή του αναφορικά με τον παραλήπτη αλλά και η φράση του Νίκου Ζαχαριάδη «δίχως επιφύλαξη».

[6] Το μεγαλύτερο μέρος της «Ελευθερίας» θα προσχωρήσει στο ΕΑΜ, ενώ ο Συνταγματάρχης Ψαρρός θα αποχωρήσει και θ’ αναλάβει τη στρατιωτική διοίκηση του 5/42 στρατιωτικού τμήματος της οργάνωσης «Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωση» (ΕΚΚΑ)[7] Γιώργος Θεοτοκάς «Ασθενείς και Οδοιπόροι» εκδόσεις Εστία

[8] Γιώργος Θεοτοκάς «Τετράδια Ημερολογίου 1939-1953» εκδόσεις Εστία

Via

«Η Νεολαία και η Εθνική Κυβέρνηση»

Γράφει ο Αλέκος Χατζηκώστας // 

Πρόκειται για ένα ντοκουμέντο που βρίσκεται στο ψηφιακό αρχείο των ΑΣΚΙ και φωτίζει ένα γενικότερο ζήτημα, που έχει να κάνει με τη δημιουργία «Εθνικής Κυβέρνησης» το 1944 και τη στάση του ΕΑΜικου κινήματος.

Η χρονική περίοδος

Της ανακοίνωσης είχε προηγηθεί το Συνέδριο του Λιβάνου (17 έως 20 Μάη 1944) στο οποίο ουσιαστικά από τη μια μεριά ήταν η ΠΕΕΑ, η κυβέρνηση, δηλαδή, των βουνών που είχε στα χέρια της πραγματική εξουσία κι, από την άλλη, ήταν η κυβέρνηση του Καΐρου υπό τον Γ. Παπανδρέου που η δύναμης της ουσιαστικά βρισκόταν στις Εγγλέζικες λόγχες καθώς και  ο αστικός πολιτικός κόσμος, που στην ουσία δεν εξέφραζε τίποτα, αφού αποτελούνταν από κόμματα – σφραγίδες ή οργανώσεις με ελάχιστη εμβέλεια στο εσωτερικό της χώρας. Να σημειώσουμε ότι εκεί η ΕΑΜική αντιπροσωπεία έκανε απαράδεκτες υποχωρήσεις, που, εξ αντικειμένου, λειτουργούσαν υπονομευτικά στις κατακτήσεις του εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος. Στην πραγματικότητα, η άλλη πλευρά, χωρίς να έχει τίποτα, τα πήρε όλα, ενώ η αντιπροσωπεία των βουνών τα έδωσε όλα, χωρίς να πάρει τίποτα. Όμως, δεν ήταν μοιραία μια τέτοια εξέλιξη και δε θα οδηγούμασταν, πιθανόν, σ’ αυτήν, αν η ΕΑΜική αντιπροσωπεία είχε τηρήσει έστω κι ένα μέρος από τις βασικές οδηγίες που είχε αποφασίσει η ΠΕΕΑ στις 22/4/1944 ως κατευθυντήρια γραμμή της στις διαπραγματεύσεις του Λιβάνου.

Ταυτόχρονα η προκήρυξη αυτή βγαίνει πριν την υπογραφή της Συμφωνίας της Καζέρτας (26 Σεπτεμβρίου 1944) για την υπαγωγή των αντάρτικων δυνάμεων στις διαταγές της «Εθνικής Κυβέρνησης» και του στρατηγού Σκόμπυ.

Η προκήρυξη βγαίνει όταν η Νάουσα έχει ήδη απελευθερωθεί (9/9/1944) ενώ η Βέροια αλλά και ο υπόλοιπος νομός όχι ακόμη.

Ένας σχολιασμός

Στο ντοκουμέντο αυτό φαίνονται ανάγλυφα οι ελπίδες, αλλά και οι αυταπάτες που υπήρχαν στο ΕΑΜικό στρατόπεδο. Η προκήρυξη εκφράζει και τους προβληματισμούς, ταλαντεύσεις, αμφιβολίες που υπήρχαν εκείνη τόσο για την κυβέρνηση της Εθνικής Ενότητας, για τον ρόλο του Παπανδρέου.

Ωστόσο με σαφήνεια τονίζει τα συνέχιση του αγώνα μέσα από τις γραμμές του ΕΛΑΣ για τους στόχους του ΕΑΜ για εθνική ανεξαρτησία, λαϊκή κυριαρχία καθώς και ότι «τα νειάτα ολόκληρης της Χώρας μας σήμερα στέκονται ολόψυχα αφοσιωμένα στο πλευρό της ΠΕΕΑ» .

Όμως και εδώ είναι η αντίφαση (έστω και με κριτικό τρόπο) υποστηρίζει ταυτόχρονα ότι «…στέκεται και στο πλευρό της Εθνικής Κυβέρνησης όσο η κυβέρνηση αυτή στέκεται στο πλευρό κι ενισχύει τον Εθνικό αγώνα του Λαού και της Νεολαίας…».

Το ντοκουμέντο

Είναι προκήρυξη που κυκλοφόρησε  το Επαρχιακό Συμβούλιο Βέροιας, λίγο πριν την απελευθέρωση της περιοχής και είναι ανατύπωση από την εφημερίδα «ΛΕΥΤΕΡΑ ΝΕΙΑΤΑ» (Όργανο του Συμβουλίου της ΕΠΟΝ περιοχής ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-14/9/1944)

«Τα νειάτα της Μακεδονίας παρακολούθησαν τις σκληρές ακούραστες προσπάθειες του μαχόμενου Εθνους , της ΠΕΕΑ, του ΕΑΜ και του ΚΚΕ για την ολοκλήρωση της Εθνικής ενότητας με τη δημιουργία Ενιαίας Εθνικής Κυβέρνησης.

Παρακολούθησαν με πίκρα κι αηδία την αντεθνική μικροπολιτική του Γκλύξμπουργκ-Παπανδρέου και των αντιδραστικών κύκλων που μένουν έξω από τον Εθνικό αγώνα. Έβλεπαν πως ως τη στερνή στιγμή αντί να ενωθούν και να αγωνιστούν, κωλυσιεργούσαν, συκοφαντούσαν, διασπούσαν τον αγώνα του Έθνους μ’ επικεφαλής τον Παπανδρέου. Κι’ όμως χαιρέτισαν την είσοδο στην κυβέρνηση της αντιπροσωπείας του μαχητή λαού μας έστω και με πρόεδρο τον Παπανδρέου επειδή είδανε πως ματαιώνουνε τα σχέδια της αντίδρασης για το ξάναμα του εμφυλίου πολέμου και τη φασιστική βίαιη επιβολή της στη χώρα μας, προχωράει το έργο της Εθνικής Ενότητας κι’ ανοίγουν οι δρόμοι για την μεγαλύτερη ακόμα ανάπτυξη του Εθνικού μας αγώνα.

Τα νειάτα μας χαιρέτισαν ακόμα μ’ ενθουσιασμό το πρώτο μήνυμα  της Ενιαίας Εθνικής Κυβέρνησης που αναγνωρίζει τον τρίχρονο ματωμένο αγώνα του Λαού και της Νεολαίας μας , τιμάει τα θύματα , καταγγέλλει τα προδοτικά τάγματα και διακηρύσσει πως μετά την απελευθέρωση θα λυθούν δημοκρατικά τα εσωτερικά μας προβλήματα.

Όσο η Κυβέρνηση του Καϊρου , ακολουθεί Εθνική πολιτική θάχει τα νειατά στο πλευρό της. Τα νειάτα ολόκληρης της Χώρας μας σήμερα στέκονται ολόψυχα αφοσιωμένα στο πλευρό της ΠΕΕΑ, ακριβώς γιατί η ΠΕΕΑ απ’ την πρώτη στιγμή της δημιουργίας της , εδώ και έξη μήνες ξεσήκωσε τον Εθνικό αγώνα , αναγνώρισε τα δικαιώματα της Νεολαίας και έδειξε στοργκό ενδιαφέρον για τα ζητήματα της.

Σήμερα το Έθνος χαιρετά  μ’ ενθουσιασμό το πρώτο εξάμηνο απ’ τη δημιουργία της ΠΕΕΑ (12 Μάρτη-12 Σεπτέμβρη) η νεολαία μας συσπειρωμένη γύρω της στέκεται και στο πλευρό της Εθνικής Κυβέρνησης όσο η κυβέρνηση αυτή στέκεται στο πλευρό κι ενισχύει τον Εθνικό αγώνα του Λαού και της Νεολαίας. Παράλληλα όμως ολοκληρώνει  την πολεμική της εξόρμηση , πολεμάει ενωμένη στην ΕΠΟΝ και στις γραμμές του ΕΛΑΣ για τη λευτεριά της Πατρίδας  για την πλέρια Εθνική ανεξαρτησία και τιμή, για την εξασφάλιση της Λαϊκής Κυριαρχίας. Κι‘ ο σκληρός αυτός ματωμένος αγώνας του Λαού και της Νεολαίας μας στο πλευρό των συμμάχων , είναι που κύρια θα κρίνει την κατάχτηση της Λευτεριάς και θα εξασφαλίσει την Εθνική -Λαϊκή Νίκη.  

(Ανατύπωση του Τμήματος Μόρφωσης Διαφώτισης του Επαρχιακού Συμβουλίου ΕΠΟΝ ΒΕΡΡΟΙΑΣ)»

Via

Ο Γιώργος Κοτζιούλας στο Β΄ Πανθεσσαλικό Συνέδριο του ΕΑΜ

Ανέκδοτα και αθησαύριστα χρονογραφήματα του Αγώνα από το αρχείο του Γ. Κοτζιούλα ― 4. ΑΠ’ ΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ

Γράφει ο Οικοδόμος //

Το -τέταρτο στη σειρά- κείμενο του Γ. Κοτζιούλα που παρουσιάζουμε σήμερα έχει τίτλο ΑΠ’ ΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ και είναι αθησαύριστο. Αναφέρεται στο Β΄ Πανθεσσαλικό Συνέδριο του ΕΑΜ στο οποίο ο Κοτζιούλας παραβρέθηκε, μαζί με τη «Λαϊκή Σκηνή» που έδωσε και θεατρική παράσταση με έργο του. Το κείμενο δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΡΗΓΑΣ (Όργανο της Πανθεσσαλικής Επιτροπής του ΕΑΜ), στις 7 Αυγούστου του 1944.

Το Β΄ Πανθεσσαλικό Συνέδριο του ΕΑΜ ξεκίνησε στις 26 Ιούλη του 1944 και διήρκεσε τρεις μέρες. Έγινε σε μια ελατοσκέπαστη τοποθεσία, στον Ίταμο Ραχούλας του νομού Καρδίτσας, σε υψόμετρο 1.100 μέτρων. «Στο υπαίθριο αμφιθέατρο παρευρίσκονται 175 αντιπρόσωποι, 103 αντάρτες και 72 γυναίκες από όλες τις περιφέρειες και τις κατεχόμενες πόλεις. Τις εργασίες παρακολούθησαν επάνω από 1.000 άνδρες και γυναίκες από ολόκληρη τη Θεσσαλία. Κάποιοι μελετητές ανεβάζουν τους συμμετέχοντες στους δύο χιλιάδες», θα γράψει ο Βασίλης Καραγιάννης (εφημερίδα «Ζωγλοπίτικα Χρονικά» (αρ. φ. 71, 7-8-9/2009), που σε ηλικία δεκαπέντε χρόνων παρακολούθησε όλη την προετοιμασία και τη διεξαγωγή του συνεδρίου.

Στο συνέδριο μεταξύ άλλων συμμετείχαν ο ΕΑΜίτης Μητροπολίτης Κοζάνης Ιωακείμ, ο επικεφαλής της αντιπροσωπείας της ΠΕΕΑ Κώστας Γαβριηλίδης, τετραμελής αντιπροσωπεία της ΚΕ του ΕΑΜ με επικεφαλής τον Γενικό Γραμματέα Θανάση Χατζή, ο πρόεδρος της ΕΠΟΝ, ο στρατηγός Στέφανος Σαράφης, ο εκπρόσωπος του ΚΚΕ στη Θεσσαλία Κώστας Καραγιώργης, ο Γραμματέας του ΕΑΜ στη Θεσσαλία Δήμος Σουλιώτης, αντιπροσωπεία της Βρετανικής Στρατιωτικής Αποστολής (ΒΣΑ), ο ποιητής Βασίλης Ρώτας κ.ά. Ο Βασίλης Καραγιάννης γράφει για τις προετοιμασίες που έγιναν για να διαμορφωθεί κατάλληλα ο υπαίθριος χώρος και να φιλοξενήσει για τρεις μέρες τους εκατοντάδες συμμετέχοντες.

«Όλο το βάρος για τη δημιουργία κατάλληλης υποδομής έπεσε στην Πανθεσσαλική οργάνωση του ΕΑΜ, το οποίο είχε την όλη ευθύνη της διεξαγωγής του συνεδρίου, καθώς και στους κατοίκους της Ραχούλας και της Καστανιάς, κυρίως της πρώτης. Είναι άξιον απορίας και συνάμα θαυμασμού πώς με τα δεδομένα της εποχής εκείνης δημιουργήθηκε η κατάλληλη υποδομή, ώστε το συνέδριο να λειτουργήσει άψογα, να εντυπωσιάσει και να εκπλήξει όλους εκείνους που πήραν μέρος σ’ αυτό. Το κατόρθωμα αυτό, πραγματικό θαύμα, οφειλόταν στην πίστη στον αγώνα για ένα διαφορετικό ξημέρωμα, για την ανατολή μιας νέας και ελπιδοφόρας εποχής.

Αμ’ έπος, άμ’ έργο: Από τη στιγμή που πάρθηκε η απόφαση να γίνει το συνέδριο στον ΄Ιταμο, άρχισαν εγκαίρως και οι εργασίες, ώστε ημέρες πριν από τη διεξαγωγή του να είναι τα πάντα έτοιμα. Σε μικρή απόσταση από τη θέση της παλιάς βρύσης στήθηκε η εξέδρα των επισήμων, η οποία ήταν αρκετά μεγάλη. Η εξέδρα διέθετε στέγαστρο και μπορούσε εύκολα να μετατραπεί σε θεατρική σκηνή, όπου τα βράδια παίζονταν θεατρικά έργα πατριωτικού περιεχομένου. Για την κατασκευή της χρησιμοποιήθηκαν μαδέρια και σανίδες. Τα σανίδια μεταφέρθηκαν από το νεροπρίονο, για το οποίο κάναμε λόγο σε προηγούμενο κεφάλαιο. Τα μαδέρια κόπηκαν επί τόπου από το δάσος. Για να μπορέσουν να παρακολουθήσουν το συνέδριο οι προσκεκλημένοι, οι οποίοι ξεπερνούσαν τους χίλιους, κατασκευάσθηκαν ξύλινα καθίσματα, εν είδει κερκίδων. Καθώς το έδαφος εκεί είναι επικλινές, καθίσματα και εξέδρα έδιναν την εντύπωση αρχαίου ξύλινου θεάτρου.

Για τη διαμονή των συνέδρων κατασκευάσθηκαν ακόμη πρόχειρα καταλύματα, τα οποία δεν ήσαν παρά πρόχειρα καλυβάκια σκεπασμένα με φτέρη και μπάτσα. Έτσι, κάτω από τα έλατα, δημιουργήθηκαν εκατοντάδες τέτοια καλυβάκια που σου έδιναν την εντύπωση υπαίθριας κατασκήνωσης στρατού με καμουφλαρισμένα τα αντίσκηνα. Πέραν αυτού, οι διοργανωτές έπρεπε να μεριμνήσουν για κουβέρτες, διότι ακόμη και τα βράδια του καλοκαιριού στον ΄Ιταμο κάνει αρκετό κρύο. Επιπλέον, έπρεπε να μεριμνήσουν για το σιτηρέσιο χιλίων και πλέον ανθρώπων, καθώς και για πολλές άλλες λεπτομέρειες.

Το εργοτάξιο, γιατί για πραγματικό εργοτάξιο μιλάμε, το οποίο στήθηκε στον ‘Ιταμο, αποτελούταν από υλοτόμους, μαραγκούς, εκδοροσφαγείς, τραπεζοκόμους κ.ά. Όλοι αυτοί ανέλαβαν να φέρουν εις πέρας, άψογα, το συνέδριο. Στους κατοίκους της Ραχούλας, της Καστανιάς και όσων άλλων συνέβαλαν στην προετοιμασία αυτού του συνεδρίου, αξίζει κάθε έπαινος και τιμή. Αλλά και τα μεταφορικά ζώα, αγόγγυστα μετέφεραν τα ασήκωτα φορτία μέσα από ανηφορικά και κακοτράχαλα μονοπάτια.»

ΑΠ’ ΤΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ
Με τι έμοιαζε αυτή η σύναξη στο ύπαιθρο, κάτω απ’ τα μεγαλόκορμα έλατα, μες στην παρθένα φύση; Όσοι καταγίνονται με την κλασσική μας εποχή μπορούν να βρουν ομοιότητα με τις αρχαίες συνελεύσεις «εκκλησίας του δήμου». Αλλά και πάλι δε μοιάζει. Τότε δεν είχαν αντάρτες, εδώ βλέπεις τόσους και τόσους. Έπειτα συμμετέχουν και πάμπολλες γυναίκες, ενώ τότε κάθονταν κλεισμένες στο σπίτι. Περισσότερο λοιπόν θυμίζει, αυτή η συγκέντρωση, ανάλογες του Εικοσιένα. Είναι μια εποχή που βρίσκεται και χρονικά και ψυχικά σιμώτερα σ’ εμάς.
Πόσοι και πόσες περάσαν απ’ το βήμα; Εκατοντάδες ολόκληρες. Και τι είπαν τόσες μέρες; Χίλια δυο. Μίλησαν ο καθένας για ζητήματα του κύκλου του. Τόνισαν τις επιτυχίες τους, υπογράμμισαν και τις αδυναμίες τους. Έκαναν οι ίδιοι κριτική του εαυτού τους, ζητούσαν και την κρίση των άλλων. Εκτέθηκαν όλα απ’ το ελάχιστο που ενδιαφέρει ένα χωριό ίσαμε τα σπουδαία που απασχολούν την ανθρωπότητα. Ο καθένας τα έλεγε με τον τρόπο του, δεν πέφταν σε ταυτολογίες. Κι έτσι δόθηκε μια εικόνα ζωντανή της επαναστατημένης Θεσσαλίας.
Το κυριώτερο γνώρισμα των ομιλητών είταν το πώς δε χάνονταν σε αοριστολογίες. Εκφράζονταν με αριθμούς, ονόματα, γεγονότα. Χωρίς να χάνουν τη γενική άποψη, περιορίζονταν στα συγκεκριμένα. Έπιαναν τα ζητήματα από κει έπρεπε, χωρίς φιλολογία. Οδηγός είταν το πραχτικό πνεύμα, η προσαρμογή με τις περιστάσεις, η επαναστατική νοοτροπία. Μιλούσαν, είναι η αλήθεια, δεν έκαναν τίποτε άλλο απ’ το να μιλούν, αλλά με τρόπο θετικό, που εξυπηρετούσε τον αγώνα. Μεσ’ απ’ τα λόγια έβγαινε η δράση, μόνο αυτή.
Καλά, οι άνθρωποι των πόλεων έχουν συνηθίσει να μιλούν. Αλλά που τη βρήκαν την ευγλωττία οι απλοί εργάτες, κοπέλες που δεν έβγαλαν ούτε το δημοτικό, ακόμα και καραγκούνες; Άρχιζαν και δε σταματούσαν. Το χαρτί που είχαν μπροστά τους ούτε το κοίταζαν. Τάξεραν απέξω, τάλεγαν νεράκι. Μέσα σε λίγους μήνες, με την τριβή στην οργάνωση, έγιναν ξεφτέρια.
Γ. Κοτζιούλας

Ο Γιώργος Κοτζιούλας με πολύ λίγες λέξεις μεταφέρει το κλίμα ενθουσιασμού, αυξημένης αγωνιστικότητας και αισιοδοξίας των συνέδρων  της Θεσσαλίας, που έχει μεγαλύτερη αξία αν συνυπολογίσουμε πως είχε προηγηθεί η συνθηκολόγηση της αντιπροσωπείας της ΠΕΕΑ με την υπογραφή του συμφώνου του Λιβάνου, που σήκωνε γκρίζα σύννεφα στις προσδοκίες του λαού για ολοκλήρωση και ευόδωση του αγώνα του.

Αξίζει να σημειωθεί ότι στο τέλος των εργασιών της κάθε μέρας, η εξέδρα των επισήμων μετατρεπόταν σε σκηνή στην οποία παίχτηκαν τα θεατρικά έργα «Ρήγας Βελεστινλής», του Βασίλη Ρώτα και το «Ξύπνα ραγιά» του Γιώργου Κοτζιούλα.

Όπως γράφει ο Βασίλης Καραγιάννης, το συνέδριο «εστέφθη από επιτυχία. Στη διάρκεια του ελήφθησαν σοβαρές αποφάσεις για να σφυρηλατηθεί ένα ανώτερο μαχητικό πνεύμα, πνεύμα αγωνιστικότητας, αυτοθυσίας και ηρωισμού και να ατσαλωθεί η θέληση του λαού και των ανταρτών για συνέχιση, με μεγαλύτερη ένταση, του απελευθερωτικού αγώνα.»

Για τον ΓΙΩΡΓΟ ΚΟΤΖΙΟΥΛΑ και τη σειρά του ΑΤΕΧΝΩΣ «Ανέκδοτα και αθησαύριστα χρονογραφήματα του Αγώνα από το αρχείο του Γ. Κοτζιούλα»

Ο Γιώργος Κοτζιούλας υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους και πολυγραφότερους Έλληνες συγγραφείς. Ασχολήθηκε με επιτυχία με όλα τα είδη της λογοτεχνίας, αν και στο ευρύ κοινό είναι, ακόμα, περισσότερο γνωστός ως ποιητής. Στο μεγάλο σε όγκο και αξία έργο του περιλαμβάνονται και κείμενά του (χρονογραφήματα, επιφυλλίδες, κριτικές κ.α.) που δημοσιεύτηκαν σε έναν μεγάλο –επίσης- αριθμό εντύπων που κυκλοφορούσαν σε διάφορες περιοχές της ελληνικής επικράτειας, άλλοτε με την υπογραφή του και άλλοτε με ψευδώνυμο που, συχνά και αυτό, από έντυπο σε έντυπο, ήταν διαφορετικό.

[Τα κείμενά του που παρουσιάζουμε από το ΑΤΕΧΝΩΣ, κάτω από τον γενικό τίτλο «Ανέκδοτα και αθησαύριστα χρονογραφήματα του Αγώνα από το αρχείο του Γ. Κοτζιούλα» γράφτηκαν την περίοδο της Εθνικής Αντίστασης και μετά την συμφωνία της Βάρκιζας. Ο Γιώργος Κοτζιούλας μεταφέρει στο χαρτί εικόνες μιας σκληρής εποχής, περιγράφει στιγμές ηρωισμού, αλλά και σκηνές τραγικές, από αυτές που ακολούθησαν την παράδοση των τιμημένων όπλων του ΕΛΑΣ. Ο ίδιος συμμετείχε στην Αντίσταση ενάντια στους ιταλούς-γερμανούς καταχτητές, βγήκε στο βουνό και έμεινε για πολύ καιρό δίπλα στον πρωτοκαπετάνιο του ΕΛΑΣ Άρη Βελουχιώτη, ενώ ήταν ο δημιουργός και η «ψυχή» της Λαϊκής Σκηνής (θέατρο στα βουνά) της 8ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ.

Τα ανέκδοτα και αθησαύριστα χρονογραφήματα του Αγώνα, από το αρχείο του Γ. Κοτζιούλα, μας παραχώρησε ευγενικά ο γιος του Κώστας Κοτζιούλας, που έχει και την επιμέλεια του αρχείου.

Ακόμα και σήμερα, μισό σχεδόν αιώνα μετά το θάνατό του, το μεγαλύτερο μέρος του σημαντικού και πολυδιάστατου έργου του Γ. Κοτζιούλα παραμένει ανέκδοτο. Αξίζει όμως να σημειωθεί ότι τα τελευταία χρόνια, με την ακάματη προσπάθεια και συμβολή της οικογένειας του γιου του Κώστα, επανακυκλοφορούν παλαιότερα έργα, άλλα βλέπουν το φως της δημοσιότητας για πρώτη φορά, ενώ στα σχέδια βρίσκονται νέες εκδόσεις. Έτσι, αξιοποιείται με τον καλύτερο τρόπο το πλούσιο αρχείο του Γ. Κοτζιούλα: το έργο του δημιουργού φτάνει στο λαό, απ’ τον οποίο προέρχεται και για τον οποίο αγωνίστηκε και έγραψε ο Γιώργος Κοτζιούλας.

Ευχαριστούμε θερμά τον Κώστα Κοτζιούλα για την ευγενική παραχώρηση του κειμένου.]

Για την εργοβιογραφία του Γιώργου Κοτζιούλα πατήστε ΕΔΩ.
Για το πρώτο κείμενο της σειράς πατήστε ΕΔΩ.
Για το δεύτερο κείμενο ΕΔΩ.
Για το τρίτο κείμενο ΕΔΩ.

Via

Τα ερωτήματα του σήμερα και οι αντιφάσεις του ’40

του Κώστα Παλούκη για την εφημερίδα ΠΡΙΝ

Το ΕΑΜ ως πρότυπη μετωπική πολιτική – Ο Mεσοπόλεμος αντιμετωπίζεται σαν παιδική ηλικία του κινήματος

Η περίοδος του μεσοπολέμου αντιμετωπίζεται από την ελληνική Αριστερά και την αριστερή ιστοριογραφία συνήθως σαν μια προϊστορική εποχή του κυρίως ιστορικού χρόνου, δηλαδή της κατοχής και της ΕΑΜικής αντίστασης. Κατ’ αναλογία το ΕΑΜ θεωρείται η κύρια και πρότυπη για τους έλληνες κομμουνιστές μετωπική πολιτική, ενώ τα πολιτικά μέτωπα του μεσοπολέμου χρεοκοπημένα και ιστορικά αποτυχημένα.

Οι ίδιοι οι πρωταγωνιστές του ΚΚΕ της δεκαετίας του 1940 αντιμετωπίζουν την προηγούμενη δράση τους ως την δική τους ατομική προϊστορία από την παιδική αριστερίστικη ηλικία στην ώριμη ενηλικίωση. Γι’ αυτό σε αυτήν την περίοδο συνήθως χαρίζουν τις εισαγωγές των αναμνήσεών τους, σαν ένα αναγκαίο προσημείωμα. Αυτήν την οπτική κληροδότησαν στις επόμενες γενιές και σύντομα αυτή η αναπαράσταση μετατράπηκε σε έναν κοινό τόπο. Τα πρώτα βιβλία για την ιστορία του ΚΚΕ αναπαρήγαγαν ακριβώς αυτήν την αναπαράσταση ανεξάρτητα από κομματική προέλευση. Προφανώς αυτή η σχέση είναι λογική. Η Αριστερά για πρώτη φορά την εποχή της αντίστασης συνδέθηκε με ευρύτατα εργατικά, αγροτικά και γενικότερα λαϊκά στρώματα, δημιούργησε δημοκρατικούς θεσμούς αυτοδιοίκησης του λαού μέσα στην κοινωνία. Κυρίως όμως συγκρότησε ένοπλο στρατό, αντιπαρατέθηκε με τους κατακτητές και απελευθέρωσε την χώρα, διατηρώντας ανοιχτό το ερώτημα της κατάληψης της εξουσίας, άσχετα εάν εντέλει επέλεξε την παραχώρησή της ουσιαστικά στους αστούς και Βρετανούς, προσδοκώντας το δικαίωμα της διεκδίκησής της μέσα από τη νομιμότητα. Στη συνέχεια συγκρούστηκε ένοπλα δύο φορές με την ελληνική αστική τάξη, την πρώτη στα αστικά κέντρα και την δεύτερη στα βουνά, και ηττήθηκε.

Αυτό το τεράστιο μνημονικό “βουνό” της δεκαετίας του 1940, φορτωμένο με τραύματα, ερωτήματα, αποσιωπήσεις, φόβο, αυτολογοκρισία και ενοχές, έκρυψε με την σκιά του τις προηγούμενες εποχές. Η ΕΑΜογενής αριστερά (ΚΚΕ, ΚΚΕ Εσ., μ-λ ρεύματα) είχε να διαχειριστεί τη μεγάλη ήττα και να ξανασηκωθεί όρθια. Τα μάτια λοιπόν δεν μπορούσαν να ξεφύγουν ποτέ από τη μεγάλη εκείνη εποχή και αναζητούσαν εκεί τις απαντήσεις στα ερωτήματα του εκάστοτε παρόντος. Τα μόνα τμήματα της αριστεράς τα οποία αναζητούσαν απαντήσεις στις προηγούμενες εποχές ήταν οι τροτσκιστές. Για εκείνους η μεγάλη εποχή ήταν ο μεσοπόλεμος, αφού οι στρατηγικές επιλογές των τροτσκιστών κατά την περίοδο της αντίστασης και των αρχειομαρξιστών κατά την περίοδο του εμφυλίου οδήγησε τους πρώτους στο περιθώριο των εξελίξεων και τους δεύτερους στην ενσωμάτωση στο αντικομμουνιστικό μεταπολεμικό καθεστώς.

Οι εκρηκτικές δυνατότητες και οι αδυναμίες του λαϊκού μετώπου

Δεν χρειάζεται να επαναλάβουμε με λεπτομέρεια εδώ τις τεράστιες διαφορές που ορίζουν την κομμουνιστική Αριστερά του μεσοπολέμου από εκείνη του πολέμου. Θα υπογραμμίσουμε όμως μερικές καθοριστικές πλευρές οι οποίες είχαν ήδη αρχίσει να τίθενται από το 1934. Ο φασισμός διαβαθμίζεται σε σχέση με την αστική δημοκρατία ως χειρότερος εχθρός. Το ΚΚΕ διεκδικεί την ηγεμονία από τα αστικοτσιφλικάδικα κόμματα και θέτει το ζήτημα της υπεράσπισης της αστικής δημοκρατίας από τον ελληνικό φασισμό, της εθνικής ανεξαρτησίας – ελευθερίας της χώρας απέναντι στην διπλή εξάρτηση από ντόπιο και ξένο κεφάλαιο και της ακεραιότητάς της σε μια ενδεχόμενη επίθεση από τον ξένο φασισμό. Σε αυτήν την κατεύθυνση υιοθετεί το σχέδιο ενός πλατιού δημοκρατικού αντιφασιστικού μετώπου και προτάσσει το όραμα μιας λαϊκής δημοκρατίας. Το ΚΚΕ από διεθνιστικό αντι-εθνικό και αντικοινοβουλευτικό κόμμα, αυτοπροβάλλεται ως εκείνο που υποστηρίζει τον δημοκρατικό κοινοβουλευτισμό και υιοθετεί έναν πατριωτικό λόγο.

Πράγματι, τομή σε αυτές τις διεργασίες είναι το 7ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς καθώς επιβάλλει τις νέες κατευθύνσεις. Αυτή η αλλαγή συνιστά μια μεγάλη ρήξη με το μπολσεβίκικο λενινιστικό παρελθόν και με τις παρακαταθήκες που άφησε η επανάσταση του 1917. Αντανακλά στο εσωτερικό της ΕΣΣΔ σοβαρές και σημαντικές ανακατατάξεις. Η γενιά της επανάστασης αισθανόταν ότι το αυταρχικό μοντέλο που είχε εγκαθιδρυθεί έπρεπε να τελειώσει και διεκδικούσε την ανατροπή του Στάλιν στην κατεύθυνση της ολοκλήρωσης των αιτημάτων του Οκτώβρη. Αυτό ακριβώς σηματοδοτούσε η υπόσχεση για ένα πιο δημοκρατικό σύνταγμα. Η ηγεσία όμως του σοβιετικού κράτους αντιλαμβανόταν ότι μια τέτοια διεργασία θα οδηγούσε στην ανατροπή της. Προτάσσοντας λοιπόν με όρους εθνικισμού την εξωτερική και εσωτερική απειλή του νέου κράτους δημιούργησε την εσωτερική συναίνεση και ουσιαστικά εξόντωσε με την κατηγορία του τροτσκισμού όλη εκείνη τη μεγάλη ιστορική γενιά της επανάστασης. Είναι φανερό ότι με αυτήν την εξόντωση βαθαίνει ουσιαστικά η αντεπανάσταση και αποκόβεται κάθε πραγματικό σχέδιο οικοδόμησης του σοσιαλισμού. Κάθε άλλη τοποθέτηση σε αυτό το ζήτημα θα πρέπει να αναμετρηθεί με μια σειρά ερωτήματα που μόνο με θεωρητικό συνδικαλισμό και πολύ ιδεολογικό φανατισμό μπορεί να ξεπεράσει για να καταλήξει στο αντίθετο συμπέρασμα.

Το σοβιετικό κράτος εισέρχεται στην διεθνή σκακιέρα όχι ως κράτος απειλή, αλλά ως επίσημος και ισότιμος διεθνής συνομιλητής με ιδιαίτερα εθνικά συμφέροντα. Αυτές οι διεργασίες χαιρετίζονται στο εξωτερικό από κυβερνήσεις και αστικές εφημερίδες, παρά τις προβεβλημένες κριτικές για τις δίκες. Μάλλον καλύτερα οι προσεγγίσεις απέναντι σε αυτήν την εξέλιξη είχαν αντιφατικό χαρακτήρα. Σε διάφορες συντηρητικές εφημερίδες της Αγγλίας, της φασιστικής Ιταλίας, μπορούσε κανείς να διαβάσει ενθουσιώδη άρθρα για τον νέο εθνικό μπολσεβικισμό του Στάλιν και τη μεγάλη ρήξη με τον τροτσκισμό, δηλαδή τον επαναστατικό κομμουνισμό. Την ίδια στιγμή αστικές δημοκρατικές εφημερίδες στον αγγλόφωνο κυρίως κόσμο καταγγέλλουν ως συντηρητική και αυταρχική αυτήν την στροφή και φυσικά τις διώξεις εναντίον των τροτσκιστών. Η σύγκρουση στην Ισπανία ανάμεσα στο POUM και το Ισπανικό ΚΚ λειτουργούν καθοριστικά σε αυτές τις αναπαραστάσεις. Αυτή η εθνική στροφή της ΕΣΣΔ επιτρέπει στην ηγεσία της μια ευέλικτη πολιτικά και ιδεολογικά διπλωματία, που μπορεί να δικαιολογεί συμμαχίες τη μια φορά με την δημοκρατική Γαλλία και την άλλη με την φασιστική Γερμανία.

Πράγματι, αυτή η στροφή σημαίνει για τα κομμουνιστικά κόμματα σε διεθνές επίπεδο μια νέα ιστορική φάση ανάπτυξης και μαζικοποίησης, μετά από τη μακρά περίοδο του σοσιαλφασισμού και τις καταστροφικές συνέπειες σε Γερμανία και άλλες άλλες χώρες. Και αυτή η αίσθηση της επιτυχίας ήταν τόσο σημαντική ώστε διέλυσε κάθε διαφωνία και κριτική επιτρέποντας και νομιμοποιώντας όλες αυτές τις αλλαγές. Το ΚΚ Γαλλίας γίνεται ρυθμιστικός παράγοντας των εξελίξεων, το ΚΚ Ισπανίας και μια σειρά άλλων ΚΚ, ανάμεσα στα οποία και το ελληνικό. Παράλληλα όμως, η ευέλικτη διπλωματική πολιτική της ΕΣΣΔ προκάλεσε τεράστιες αντιφάσεις, αντιθέσεις και συγχύσεις στο διεθνές κομμουνιστικό κίνημα. Συγκεκριμένα, το σύμφωνο Μολώτφο-Ρίμπετροφ άνοιξε μια νέα προοπτική διαβαθμίζοντας τους φασισμούς σε καλούς και κακούς ανάλογα με τη σχέση που οι χώρες είχαν με την ΕΣΣΔ σε διεθνές επίπεδο.

Χωρίς να λάβει κανείς υπόψη του αυτές τις διεργασίες δεν είναι δυνατόν να κατανοήσει την τεράστια σύγχυση μέσα στο ελληνικό κομμουνιστικό κίνημα της εποχής. Από αυτην την άποψη, το πρόσφατο κείμενο της ΚΕ του ΚΚΕ συμβάλλει θετικά στον διάλογο, ανεξάρτητα από τις αξιολογήσεις του συγγραφέα, γιατί με μία σχετική νηφαλιότητα παρουσιάζει όλο αυτό το μπέρδεμα και θίγει πολλά ζητήματα που στο παρελθόν ήταν “ταμπού”. Ωστόσο, δεν μπορεί κανείς να μην σχολιάσει πως εν τέλει το ενδιαφέρον είναι η νομιμοποίηση της σημερινής γραμμής επιλέγοντας το “παρελθόν” που του ταιριάζει. “Ξαναφτιάχνει” δηλαδή την συλλογική κομματική μνήμη επαναξιολογώντας τις σκοτεινές ή τις ξεχασμένες πλευρές της ιστορίας του.

Το ΚΚΕ είχε να αναχθεί στον βασικό και κύριο πολιτικό εχθρό του βασιλομεταξικού καθεστώτος. Την ίδια στιγμή ουσιαστικά διαλύεται και ένα μέρος του, το μεγαλύτερο, ακολουθεί το χαφιέδικο τμήμα του είτε συνειδητά ως όργανα της ασφάλειας είτε πιστεύοντας πως με αυτόν τον τρόπο εκφράζει καλύτερα την πολιτική του γραμμή. Το καθεστώς ελέγχει το μηχανισμό του κόμματος και τον καθοδηγεί. Το ερώτημα είναι αν μπορούμε να εξηγήσουμε πολιτικά το συνειδητό πέρασμα στο άλλο στρατόπεδο, αλλά και το γεγονός ότι ένα μεγάλο κομμάτι της βάσης αποδεχόταν και υιοθετούσε τις κατευθύνσεις τις χαφιέδικης ηγεσίας. Το βιβλίο προσπαθεί να αγγίξει αυτό το ζήτημα δικαιώνοντας την τίμια κεντρική επιτροπή, ενώ παρουσιάζει τμήμα της βάσης να ανησυχεί και να προβληματίζεται.

Κατά την άποψή μου, τρεις είναι οι σημαντικοί παράγοντες που θα πρέπει να ληφθούν υπόψιν. Ο πρώτος είναι οι απογοητεύσεις των μελών του ΚΚΕ, ο δεύτερος είναι η δυνατότητα ιδεολογικών συγκλίσεων που προσφέρει το βασιλομεταξικό καθεστώς σε ένα κόμμα με χαρακτηριστικά εθνικού μπολσεβικισμού με κοινό εχθρό έναν παλιό διεθνιστικό κομμουνισμό και ο τρίτος η υλική διάσταση των κοινωνικών κατακτήσεων που το βασιλομεταξικό καθεστώς προσφέρει. Συνολικά, η προσπάθεια αυτή του καθεστώτος δεν είναι άσχετη με την δική του πορεία φασιστικοποίησης και αναζήτησης βαθιών πολιτικών ερεισμάτων μέσα στα εργατικά στρώματα. Δηλαδή την επιδίωξη να μεταμορφωθεί από ένα φασιστόμορφο σε ένα φασιστικό καθεστώς με μαζική υποστήριξη. Από την άλλη υπάρχουν όλες οι δυνατές προϋποθέσεις τόσο στην κοινωνία όσο και στην ιδεολογία αφού ο “νέος μαρξισμός” μετά το σύμφωνο Ρίμπετροφ Μολώτοφ μπορεί να διαβαθμίζει τους φασισμούς σε καλούς και κακούς. Δημιουργείται δηλαδή ένα νέο “κριτήριο”για τον φασισμό που μπορεί να αφομοιωθεί δημιουργικά σε εποχές σύγχυσης.

Το γράμμα του Ζαχαριάδη πράγματι δίνει ιδεολογική νομιμότητα στην γενικότερη πολιτική εξέλιξη του ΚΚΕ σφραγίζοντας την λογική της εθνικής ενότητας με όρους υποταγής στην βρετανόφιλη ελληνική αστική τάξη, αλλά και ταυτόχρονα δίνει τις κατευθύνσεις για πως ο ίδιος ο λαός θα δώσει τον αντιφασιστικό αγώνα. Είναι λοιπόν μια μεγάλη τομή γιατί ουσιαστικά αφήνει πίσω εντελώς κάθε στοιχείο του μεσοπολεμικού κομμουνισμού και γίνεται η βάση για τη νέα μεγάλη εποχή του πατριωτικού λαϊκού αντιστασιακού αγώνα που οδήγησε στην Ελλάδα στην ελευθερία και τον ελληνικό λαό έξω από την πόρτα της εξουσίας. Την ίδια στιγμή παραμένει ένα αντιφατικό ντοκουμέντο και κανείς δεν μπορεί να το αρνηθεί. Το 1945 ο Τσόρτσιλ περιγράφοντας την εξέγερση του Δεκέμβρη δικαιολογούσε την βρετανική επέμβαση κατηγορώντας τους έλληνες κομμουνιστές ότι δεν είναι αυθεντικοί κομμουνιστές, όπως ο Στάλιν, αλλά τροτσκιστές, και χαρακτήριζε την ίδια την εξέγερση ως τροτσκιστική. Για τον ίδιο οι έλληνες κομμουνιστές εγκατέλειψαν την πολιτική της συναίνεσης και της υποταγής και υιοθέτησαν την λογική της προλεταριακής επανάστασης και της ανατροπής της αστικής τάξης. Δηλαδή επέστρεψαν στον παλιό “κακό κομμουνισμό” του Οκτώβρη. Αυτά τα λόγια αναπαρήγαγαν όλες οι ελληνικές αστικές εφημερίδες επιζητώντας την άνευ όρων υποταγή των δυνάμεων του ΚΚΕ. Προφανώς και αυτό δεν ίσχυε. Το ΚΚΕ και μαζί του όλο το αντιστασικαό κίνημα έχασε γιατί ακριβώς ακολουθούσε τη λογική της συναίνεσης και της υποταγής διεκδικώντας με τα όπλα απλά κάποιους καλύτερους όρους για την συναίνεση, έναν δρόμο “νομιμότητας” και τήρησης των συμφωνίων.

Πράγματι, λοιπόν στην πολιτική των λαϊκών μετώπων υπάρχουν δύο αναμφισβήτητα δεδομένα. Το πρώτο είναι ότι δημιούργησε της προϋποθέσεις της νικηφόρας μαζικότητας, το δεύτερο είναι ότι αυτή η νικηφόρα δυνατότητα εξ ορισμού εμποδιζόταν. Όποιος λοιπόν δεν βλέπει το πρώτο ή το δεύτερο κάνει μια ιδεολογική επιλογή και τίποτε παραπάνω. Το ζήτημα δεν είναι να πετάξουμε το κομμουνιστικό κίνημα μετά το 1917 στα σκουπίδια και να αναζητούμε την αυθεντική αλήθεια αποκλειστικά και μόνο στις δέκα ημέρες που άλλαξαν τον κόσμο. Ούτε να ψάχνουμε την σωστή εργατική πολιτική στις χρεωκοπημένες λογικές της Ενωτικής ΓΣΕΕ και της υπερεπαναστατικής σεχταριστικής ανεξάρτητης ηγεσίας που απομόνωσε το κομμουνιστικό κίνημα. Ούτε από την άλλη μπορούμε να αποθεώνουμε μια μετωπική πολιτική που ενείχε εν τοις όροις την ήττα, γιατί επιδιώκουμε να αποκρύψουμε τις αντεπαναστατικές συνθήκες στην Ρωσία που καθόρισαν διεθνώς την ήττα.

Αν και κάθε νέα εποχή έχει τις δικές τις ιδιαίτερες συνθήκες, ωστόσο δεν μπορούμε να αποκόψουμε τη ματιά από το παρελθόν, γιατί δεν είμαστε σε θέση να σχεδιάσουμε παρά μόνο με ότι έχουμε ως δεδομένο. Και το παρελθόν είναι το μόνο δεδομένο με το οποίο μπορούμε να αναμετριόμαστε. Συνεπώς, το ερώτημα είναι να αναζητήσουμε στο παρόν με βάση τον ορθό λόγο, με βάση τα σημερινά δεδομένα μια σύγχρονη επαναστατική τακτική που δεν θα είναι συνάμα ούτε σεχταριστική ούτε ρεφορμιστική. Αυτό σημαίνει ότι δεν μπορούμε να στοιχηθούμε πίσω από τη μία ή την άλλη γραμμή του παρεθόντος, ούτε όμως και να το πετάξουμε όλο στα σκουπίδια. Με αυτό το κριτήριο της μαρξιστικής κριτικής θα πρέπει να εξετάζουμε το παρελθόν, εάν θέλουμε πραγματικά να αντλήσουμε εμπειρία από αυτό.

Via

Η βρετανική προπαγάνδα στις τάξεις του ΕΛΑΣ

Τα Δεκεμβριανά ξεκίνησαν την Κυριακή 3 Δεκέμβρη του 1944, όταν ένα τεράστιο σε όγκο λαϊκό συλλαλητήριο, οργανωμένο από το ΕΑΜ, χτυπήθηκε ένοπλα από την αστυνομία του Αγγ. Εβερτ με την προστασία αγγλικών τανκς | Ντιμίτρι Κέσελ

 

04.12.2015, 14:58 | Ετικέτες:  ΚΚΕ, Παγκόσμιος Πόλεμος, Βρετανία, εφημερίδες

Συντάκτης: 

Γιώργος Πετρόπουλος

 

«Η μάχη που διήρκεσε έξη εβδομάδες (…) έγινε για να καταλάβωμε την Αθήνα και, όπως θα δείξει η συνέχεια των γεγονότων, να απαλλάξωμε την Ελλάδα από τον κομμουνιστικό ζυγό.

»Την εποχή αυτήν που τρία εκατομμύρια άνδρες πολεμούσαν σε κάθε στρατόπεδο στο Δυτικό Μέτωπο και που τεράστιες αμερικανικές δυνάμεις ηγωνίζοντο εναντίον της Ιαπωνίας στον Ειρηνικό, οι ελληνικές αυτές παραφορές μπορούσαν να φαίνονται ότι είχαν ελάχιστη σημασία, αλλά δεν ευρίσκοντο λιγώτερο στο νευρικό κέντρο της ισχύος, της τάξεως και της ελευθερίας του Δυτικού κόσμου» (Ουίνστον Τσόρτσιλ: «2ος Παγκόσμιος Πόλεμος», εκδόσεις «ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑ», τόμος Στ' σελ. 352).

Η ομολογία αυτή του Ουίνστον Τσόρτσιλ, αποτυπωμένη στα απομνημονεύματά του, φανερώνει τους πραγματικούς σκοπούς της βρετανικής επέμβασης στην Ελλάδα αμέσως μετά την απελευθέρωσή της από τη χιτλερική κατοχή και τους πραγματικούς στόχους των Βρετανών στον πόλεμο κατά του ΕΛΑΣ τον Δεκέμβρη του ’44.

Τα Δεκεμβριανά ξεκίνησαν την Κυριακή 3 Δεκέμβρη του 1944, όταν ένα τεράστιο σε όγκο λαϊκό συλλαλητήριο, οργανωμένο από το ΕΑΜ, χτυπήθηκε ένοπλα από την αστυνομία του Αγγ. Εβερτ με την προστασία αγγλικών τανκς. Οι νεκροί εκείνης της ημέρας υπολογίζονται στους 28 και οι τραυματίες στους 140 διαδηλωτές.

Η μάχη στην Αθήνα, με κύριους αντιπάλους τον ΕΛΑΣ και τα εγγλέζικα στρατεύματα, κράτησε τριάντα τρεις μέρες. Στις 5 Γενάρη του 1945 άρχισε η υποχώρηση και σύμπτυξη των δυνάμεων του ΕΛΑΣ έξω από την πρωτεύουσα. Στις 11/1/1945 υπογράφηκε η συμφωνία ανακωχής που ήταν ιδιαίτερα δυσμενής για τον ΕΛΑΣ κι ένα μήνα αργότερα ο ΕΛΑΣ οδηγήθηκε στην παράδοση των όπλων με τη Συμφωνία της Βάρκιζας.

Στη διάρκεια των μαχών, ένα από τα όπλα που χρησιμοποίησαν και οι δύο πλευρές ήταν η προπαγάνδα στις τάξεις του αντιπάλου. Στο περσινό της αφιέρωμα στα Δεκεμβριανά, η «Εφ.Συν.» είχε εκτενή παρουσίαση της ΕΑΜικής προπαγάνδας στα αγγλικά στρατεύματα. Τώρα παρουσιάζουμε την αγγλική προπαγάνδα στις τάξεις του ΕΛΑΣ.

Οι αγγλικές προκηρύξεις που παρουσιάζουμε είναι δύο. Συνταγμένες στην ελληνική γλώσσα, στόχο είχαν να κάμψουν το ηθικό των ΕΛΑΣιτών, να κλονίσουν την εμπιστοσύνη τους στην ΕΑΜική ηγεσία, να συκοφαντήσουν το ΚΚΕ. Σε καμία από τις αγγλικές προκηρύξεις δεν υπάρχει η ομολογία που κάνει ο Τσόρτσιλ στα απομνημονεύματά του, την οποία παραθέσαμε στην αρχή.

Αντίθετα, σ’ αυτές οι Εγγλέζοι εμφανίζονται σαν αθώες περιστερές που θέλουν την πλήρη αποκατάσταση των ελευθεριών του ελληνικού λαού, χωρίς να ενδιαφέρονται στο ελάχιστο για τη μορφή του πολιτεύματος και του κοινωνικοπολιτικού καθεστώτος που θα εγκαθιδρυθεί στη χώρα.

Αλλά αυτό δεν είναι το μόνο ψέμα. Η συκοφαντία παίρνει τεράστιες διαστάσεις καθώς το ΕΑΜικό κίνημα και το ΚΚΕ επιχειρείται να ταυτιστούν με τον φασισμό. Είναι μάλιστα τόσο κραυγαλέα αυτή η προσπάθεια που δίνει την εντύπωση πως αυτή η προπαγάνδα δεν στοχεύει παρά μόνο σε ανθρώπους με ελάχιστη ή και καθόλου γνώση της πραγματικότητας και των πολιτικών δυνάμεων της χώρας.

Προφανώς οι Εγγλέζοι επιχειρούσαν να κινητοποιήσουν με το μέρος τους τις πιο καθυστερημένες συνειδήσεις ανθρώπων. Δεν λείπει επίσης η επίδειξη δύναμης που σε συνθήκες πολέμου λειτουργεί σαν ένα είδος τρομοκρατίας.

1η Προκήρυξη «Ρώτα τον εαυτό σου Ελασίτη»

Στην πρώτη προκήρυξη που παραθέτουμε οι Αγγλοι αναφέρουν:

ΕΛΑΣIΤΗ! Ποιος είναι ο αγώνας για τον οποίον πολεμάς!

Γιατί μάχεσαι, σήμερα Ελασίτη; Το θάρρος και η αφοσίωσή σου συνετέλεσε πολύ στο ότι οι Χιτλερικοί εδιώχθησαν από την Ελλάδα. Είχες ξαναβρεί τη λευτεριά σου. Ποιος λοιπόν είναι ο καινούργιος αγώνας που εσύ και μερικοί Βούλγαροι και Γερμανοί στο πλευρό σου υπερασπίζετε σήμερα με τα όπλα;

Ο πόλεμος των Ηνωμένων Εθνών ενάντια στον Αξονα και τους δορυφόρους του είναι πόλεμος ενάντια στον φασισμό. Αυτός είναι Ο ΔΙΚΟΣ ΜΑΣ αγώνας - η ολοκληρωτική και απόλυτη καταστροφή του Φασισμού. Δεν σου φαίνεται αγώνας καλός; Εσύ που δοκίμασες τον Χιτλερικό ζυγό στην Ελλάδα για τρία ολόκληρα χρόνια ξέρεις πολύ καλά τι σημαίνει Φασισμός. Ξέρεις επίσης πώς ξαπλώνεται αυτή η απαίσια τυραννία και με ποιο τρόπο στηρίζεται.

Πώς δουλεύει ο Φασισμός

Για δες πως οι Χιτλερικοί γκάνγκστερ της Γερμανίας εγκατέστησαν τον Φασισμό στη Γερμανία και τον υπεστήριζαν όπου μπόρεσαν. Θυμάσαι μήπως τις μέθοδές τους;

Οι δημοκράτες αρχηγοί της Δεξιάς και Αριστεράς συνελήφθησαν, βασανίστηκαν, δολοφονήθηκαν.

Οι γνήσιοι Αντιπρόσωποι κάθε Χώρας, με τη σειρά ξυλοκοπούνται, κλείνονται σε στρατόπεδα συγκεντρώσεως, εκβιάζονται και τρομοκρατούνται, εμποδίζονται από το να κάνουν το καθήκον τους για την πατρίδα.

Ολα τα μέσα που εκφράζουν τη δημόσια γνώμη υποβάλλονται σε απόλυτο έλεγχο. Απαγορεύεται να μάθει κανείς τα νέα του έξω κόσμου και η μετάδοσή τους τιμωρείται με θάνατο. Οι εφημερίδες φιμώνονται. Τα ραδιόφωνα κατάσχονται και το καθεστώς της ψευτιάς, της μεγάλης ψευτιάς, θεμελιώνεται στα γερά.

Κυβέρνηση που ένα μόνον κόμμα την υποστήριζε, το Φασιστικό, εγκαθίσταται με τη βία ή με δήθεν «ελεύθερες εκλογές». Το κόμμα αυτό υποστηρίζεται από δήθεν «ελεύθερες» οργανώσεις κάθε λογής, στις οποίες στην πραγματικότητα είναι όλοι υποχρεωμένοι να γραφούν. Το μέλος του κόμματος δεν μπορεί να αποσυρθεί παρά μόνον με κίνδυνο της ζωής του.

Η μεγάλη μάζα του λαού άγεται και φέρεται σαν κοπάδι από αρνιά.

Η εργασία, ακόμα και η διασκέδαση ρυθμίζονται κατά διαταγή των ανωτέρων. Ακόμα και τα παιδιά τα παίρνουν, τα ταξινομούν και τα διαφθείρουν. Αντί ψωμί, γεμίζουν το στόμα με ψευτιές και συνθήματα και καταστρέφουν κάθε τους λευτεριά.

Τέτοιες είναι λοιπόν οι ρίζες του και τέτοιες μέθοδες εφαρμόζει ο φασισμός. Να η τυραννία ενάντια της οποίας εμείς που σας μιλάμε πολεμάμε από το 1939.

Η συντριβή της κυριαρχίας των γκάνγκστερ και της τρομοκρατίας, αυτός είναι ο Αγώνας που υποστήριζαν και υποστηρίζουν τα Ενωμένα Εθνη, σ’ αυτά περιλαμβάνεται και η Ελλάδα.

Μερικές ερωτήσεις για σένα Ελασίτη.

Και τώρα Ελασίτη. Καθώς στέκεσαι ενάντια σε μας σήμερα, κάνε στον εαυτό σου τις ερωτήσεις τούτες: Ανήκεις σε οργάνωση τέτοια που είσαι ελεύθερος να την εγκαταλείψεις αύριο χωρίς φόβο για την οικογένειά σου και για τον ίδιο τον εαυτό σου;

Ανήκεις σε οργάνωση που επιτρέπει να κυκλοφορούν ελεύθερα όλες οι ειδήσεις, δηλαδή σε οργάνωση που ποτέ δεν καταδεχόταν να κατάσχει τα ραδιόφωνα με την πρόφαση πως χρειάζονται στο βουνό, οργάνωση που θα ντρεπόταν να εμποδίσει τα νέα που έρχονται από τον έξω κόσμο για να δημοσιεύσει μόνο τα δικά της παραμορφωμένα νέα;

Ανήκεις σε οργάνωση τέτοια που θα μπορούσες να μην πας στα συλλαλητήρια ή που θα μπορούσες να αρνηθείς να φωνάζεις τα συνθήματά της σαν τους άλλους, χωρίς φόβο να σου κάνει επίσκεψη η Ε.Π. ή να σε καλέσει ξαφνικά η ΟΠΛΑ; Σκέψου τα τέτοιας φύσης ερωτήματα Ελασίτη. Δώσε δίκαιη, ζυγισμένη απάντηση σαν ελεύθερος άνθρωπος έχοντας μπροστά σου τις αρχές και μέθοδες του Φασισμού όπως τις περιγράψαμε παραπάνω.

Ο αγώνας των Ενωμένων Εθνών

Η Μεγάλη Βρετανία δεν ήλθε στη χώρα σου για να της επιβάλει Κυβέρνηση καμιάς μορφής. Μας είναι αδιάφορο αν η ελεύθερη Ελλάδα διαλέξει να γίνει Βασιλεία ή Δημοκρατία ή να ’χει Κυβέρνηση της Δεξιάς, της Αριστεράς ή του Κέντρου. Μας ενδιαφέρει όμως να δούμε πως η αναγεννημένη λευτεριά της Ελλάδος δεν θα πνιγεί στη γέννα της από μια μικρή ομάδα των άκρων του Κομμουνιστικού Κόμματος που θέλουν να επιβάλουν τη θέλησή τους και τα εγωιστικά τους σχέδια πάνω στη μεγάλη πλειοψηφία των Ελλήνων μ’ αυτές τις μέθοδες του Φασισμού.

Η μάχη στην Αθήνα, με κύριους αντιπάλους τον ΕΛΑΣ και τα εγγλέζικα στρατεύματα, κράτησε τριάντα τρεις μέρες |

 

 

Διότι είμαστε απόλυτα ενάντια στον Φασισμό σε κάθε του μορφή.

Και συ Ελασίτη; Ποιος είναι ο ΔΙΚΟΣ ΣΟΥ αγώνας για τον οποίο μάχεσαι; Είσαι υπέρ του Φασισμού ή ενάντια σ’ αυτόν; Είσαι πια σε θέση να τον γνωρίσεις τον Φασισμό ακόμα και όταν παρουσιάζεται σε κόμματα που φαινομενικά σχηματίστηκαν για να τον συντρίψουν;

Πάρε μια απόφαση μα πρόσεξε καλά μην τυχόν σε παρακολουθεί κανένας Καπετάνιος ή μυστικός πράκτορας για να αναφέρει την κάθε σου σκέψη και κίνηση!

2η Προκήρυξη «Μην τους αφήσετε να σας κοροϊδεύουν»

Στη δεύτερη προκήρυξη αναφέρονται τα εξής:

ΤΙ ΔΕΝ ΣΑΣ ΛΕΝΕ ΤΑ ΧΩΝΙΑ

ΕΛΑΣΙΤΕΣ,

Σαν τον Γκέμπελς, αυτοί που διευθύνουν την άσκοπη αυτήν αιματοχυσία πιστεύουν πως αν φωνάζουν ένα ψέμα αρκετά δυνατά, θα γίνει πιστευτό.

Γι’ αυτό χρησιμοποιούν τα περίφημα χωνιά τους για να διαδώσουν ιστορίες για την πρόοδο του αγώνα και για τα γεγονότα του έξω κόσμου που είναι τελείως ψεύτικες.

Γι’ αυτό κάνουν κάθε τι που μπορούν για να μαζέψουν τις προκηρύξεις μας προτού μπορέσετε να τις δείτε. Γιατί αλλιώς ίσως να μαθαίνατε την αλήθεια.

Κι αυτό το πράγμα το λένε «ελευθερία γνώμης».

Να τώρα μερικά πράγματα που θα ’πρεπε να ξέρετε.

ΜΑΤΑΙΕΣ ΕΛΠΙΔΕΣ

Οι φανατικοί που σχεδίασαν και άρχισαν τις επιχειρήσεις ελπίζανε πως θα μπορούσαν να καταλάβουνε την Αθήνα μ’ ένα χτύπημα. Ελπίζουνε πως εμείς οι Βρετανοί δεν θα ανακατευόμασταν ή θα ανακατευόμασταν όταν θα ’τανε πια αργά.

Μα οι ελπίδες τους δεν πραγματοποιήθηκαν και ξέρουν πως είναι καταδικασμένοι σε αποτυχία, και όμως εξακολουθούν να σας δίνουν θάρρος με ψεύτικες ειδήσεις για νίκες, γιατί ελπίζουν πως εμείς θα βαρεθούμε τον αγώνα και θα τους δώσουμε ό,τι ζητάνε! Εν τω μεταξύ, δεν τους ενδιαφέρει πόσο ελληνικό αίμα χύνεται ούτε πόσοι Αθηναίοι πεθαίνουν από την πείνα, αρκεί αυτοί να φαίνονται πως έχουν δίκαιο.

ΚΑΜΙΑ ΣΥΜΜΑΧΙΚΗ ΕΠΕΜΒΑΣΗ

Οι άνθρωποι λοιπόν αυτοί ελπίζουν πως αν δημιουργήσουν αρκετό αναβρασμό θα επέμβουνε οι άλλοι Σύμμαχοι. Κοροϊδεύουν τον εαυτό τους σ’ αυτό το ζήτημα, μην τους αφήνετε να κοροϊδεύουν και σας. Ούτε η Αμερικανική Κυβέρνησις ούτε η Ρωσική, ούτε καν οι Αντιπρόσωποι της Αμερικής και της Ρωσίας στην Αθήνα επενέβησαν στη σημερινή κρίση, η δε Βουλή των Κοινοτήτων ενέκρινε την πολιτική του κ. ΤΣΟΡΤΣΙΛ με 279 ψήφους έναντι 30.

Το Εργατικό Κόμμα της Αγγλίας ενέκρινε ψήφισμα που ζητάει ανακωχή στην Ελλάδα και ελεύθερες εκλογές (πράγμα που το θέλουν όλοι στην Ελλάδα και οι Ελληνες και οι Βρετανοί, εκτός βέβαια από τους φανατικούς που θέλουν να καταλάβουν την Αρχή χωρίς εκλογές), μα απέρριψαν πρόταση που καταδίκαζε τον ΤΣΟΡΤΣΙΛ και την πολιτική του.

Και οι πατριώτες σας είναι αγανακτισμένοι εναντίον σας. Ηρθανε ψηφίσματα από την Κρήτη και τις Κυκλάδες που καταδικάζουν τους Αρχηγούς σας των άκρων, και στη Σάμο ο λαός συνέλαβε τους Αρχηγούς των ανταρτών.

ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΣΥΜΜΑΧΟΙ ΣΑΣ;

Παραδεχόμαστε πως έχετε δυνατούς Συμμάχους στο πλευρό σας. Το ραδιόφωνο του Βερολίνου υποστηρίζει τις ενέργειές σας με ενθουσιασμό και ο κ. ΤΣΙΡΟΝΙΚΟΣ (της κυβέρνησης ΡΑΛΛΗ) ενθαρρύνει από το ραδιόφωνο τις δυνάμεις σας. Το ραδιόφωνο της Σόφιας με μεγάλη χαρά έκανε ευκολίες για εκπομπές στα Ελληνικά.

Και ενώ ο Ελληνας πολεμά τον Ελληνα, στη Βόρειο Ελλάδα οι Βούλγαροι αντάρτες διαβαίνουν τα σύνορα και εγκαθίστανται στην Ελληνική Μακεδονία.

Ετσι λοιπόν απελευθερώνετε τη χώρα σας;

ΔΕΝ ΝΤΡΕΠΕΣΤΕ ΝΑ ΣΑΣ ΚΟΡΟΪΔΕΥΟΥΝ ΕΤΣΙ;

Σας λένε ψέματα απ’ την κάθε μεριά - ψέμα για τις δήθεν ενισχύσεις σας, για την πρόοδο της μάχης, για τους φίλους σας έξω από την Ελλάδα που θα ξοδέψουν μπουκάλες μελάνι και χιλιάδες λέξεις για χάρη σας μα ούτε μπορούν αλλά ούτε και θέλουν να σας βοηθήσουν πιο συγκεκριμένα.

Το ξέρετε πως πιάσαμε πάνω από 3.000 δικούς σας αιχμαλώτους;

Το ξέρετε πως, παρά τα «παλικαρίσια» λόγια των Αρχηγών σας, εμείς λαμβάνουμε ενισχύσεις καθημερινά και θα εξακολουθούμε να λαβαίνουμε ενισχύσεις ώσπου να καταθέσετε τα όπλα σας;

Το νιώσατε πως το μόνον που επέτυχε η σημερινή πολιτική των Αρχηγών σας είναι να απομονωθούν τα τρόφιμα που έρχονταν στην Αθήνα σε όλο και πιο μεγάλες ποσότητες, με αποτελέσματα να πεθαίνουν από την πείνα εκατοντάδες αθώοι μέσα στην Αθήνα;

ΜΑ Η ΕΛΛΑΔΑ ΘΑ ΖΗΣΕΙ ΕΛΕΥΘΕΡΗ

Φανείτε λοιπόν πραγματικοί απελευθερωτές της Ελλάδος.

Πάψτε να κοιτάτε να επιβάλετε τη θέλησή σας με τη βία και υποταχθείτε στη θέληση του λαού που θα εκδηλωθεί σε ελεύθερες εκλογές. Γιατί αν πραγματικά αντιπροσωπεύετε τη θέληση του λαού, όπως λέτε σεις, τότε τι φοβόσαστε την κάλπη;

Μη νομίζετε ότι θα επέμβουμε. Μας είναι αδιάφορο αν η Κυβέρνηση της Ελλάδος θα ’ναι Βασιλική ή Δημοκρατική, της Δεξιάς, της Αριστεράς ή του Κέντρου. Αρκεί μονάχα να αντιπροσωπεύει τον ελεύθερο Ελληνικό λαό να εκφράσει τη θέλησή του χωρίς εκβιασμούς!

ΣΕ ΣΑΣ ΑΠΟΚΕΙΤΑΙ ΝΑ ΑΠΟΦΑΣΙΣΕΤΕ ΠΟΤΕ ΘΑ ΤΕΛΕΙΩΣΕΙ Ο ΑΣΚΟΠΟΣ ΑΥΤΟΣ ΑΓΩΝΑΣ

Via

 

Διαβαστε επισης:

Συμφωνία της Βάρκιζας: το συνώνυμο της παράδοσης άνευ όρων

Δεκέμβρης 1944: Το παρασκήνιο που έκρινε τις εξελίξεις

Η Αθήνα του πολέμου, της Κατοχής, της Αντίστασης και της απελευθέρωσης